ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ: ΤΟ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΑΝΟΙΓΕΙ ΤΟΝ ΔΡΟΜΟ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΣΤΑΘΕΙΑΣ

Ένα εξαιρετικά κατακερματισμένο κοινοβούλιο σημαίνει ότι η Πορτογαλία στα επόμενα χρόνια πιθανότατα θα εισέλθει σε μια περίοδο ασταθών κυβερνήσεων, όμως οποιαδήποτε νέα κυβέρνηση είναι, ούτως ή άλλως, απίθανο να εγκαταλείψει μια πορεία δημοσιονομικής σύνεσης λόγω των υφισταμένων σημαντικών οικονομικών και δημοσιονομικών περιορισμών.

Η κεντρώα «Δημοκρατική Συμμαχία» (Aliança Democrática/AD)-ένας συνασπισμός συντηρητικών κομμάτων με επικεφαλής το «Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα» (Partido Social Democrata/PSD) που περιλαμβάνει και δύο άλλα μικρότερα κόμματα-κέρδισε τις γενικές εκλογές της Πορτογαλίας στις 10 Μαρτίου, εξασφαλίζοντας 79 θέσεις στο κοινοβούλιο της χώρας συνολικής «δυναμικότητας» 230 εδρών, πολύ μπροστά από το κατεστημένο κεντρο-αριστερό «Σοσιαλιστικό Κόμμα» (Partido Socialista / PS) με 77 έδρες.

Το λαϊκό – πατριωτικό ακροδεξιό κόμμα Chega («Σέγκα» – «Φθάνειι!») του Αντρέ Κλάρο Αμαράλ Βεντούρα ήρθε στην Τρίτη θέση, καταγράφοντας 48 έδρες. Ο ηγέτης του PS Πέντρο Νούνο Σάντος παραδέχθηκε την ήττα λίγο μετά την ψηφοφορία και ο Πρόεδρος Μαρσέλου Ρεμπέλου ντε Σόουζα αναμένεται στις επόμενες ημέρες να προσκαλέσει επίσημα τον ηγέτη της AD Λουίς Μοντενέγρου να σχηματίσει κυβέρνηση. Ο Μοντενέγρου ο οποίος σε όλη την προεκλογική εκστρατεία απέκλεισε επανειλημμένα μια συμφωνία με το Σέγκα ώστε να σχηματίσει μια κυβέρνηση μαζί του, επιβεβαίωσε αυτήν την δέσμευσή του και μετά την νικητήρια ψηφοφορία.

Με το 99% των καταμετρημένων ψήφων, η AD έλαβε το 29,5% των ψήφων, λίγο πάνω από το 27,8% που εξασφάλισε το 2022 και βρίσκεται μόνον οριακά μπροστά από το PS του 28,7%, το οποίο ήταν πολύ πιο κάτω από το 41,5% που εξασφάλισε το 2022.

Παρά την κατάκτηση των περισσότερων ψήφων, η AD εξακολουθεί να στερείται την ανάλογη πλειοψηφία στο κοινοβούλιο. Αυτό σημαίνει ότι μια συμμαχία με το Chega, που  κέρδισε το 18,1% των ψήφων (από 7,3% το 2022), είναι μία από τις ενδεχόμενες ρεαλιστικές επιλογές. Μια κυβέρνηση μειοψηφίας με επικεφαλής την AD και ένας μεγάλος συνασπισμός μεταξύ της AD και του PS είναι επίσης «αριθμητικά» δυνατός.

Το ισχυρό εκλογικό αποτέλεσμα του Chega, «γεννημένου» μόλις το 2019, υπογραμμίζει την άνοδο των πατριωτικών – ακροδεξιών κομμάτων σε όλη την Ευρώπη, μόλις τρεις μήνες πριν από τις Ευρωεκλογές. Ο Πρόεδρος Ρεμπέλου ντε Σόουζα διέλυσε το Κοινοβούλιο και ζήτησε πρώιμη ψηφοφορία τον Νοέμβριο του 2023, μετά την παραίτηση του πρώην πρωθυπουργού Αντόνιου Κόστα ύστερα από ένα σκάνδαλο διαφθοράς για κυβερνητικές χορηγήσεις συμβάσεων για εξερεύνηση λιθίου και έργων παραγωγής «πράσινου υδρογόνου» στη χώρα.

Ο Κόστα, ο οποίος ανέλαβε για πρώτη φορά το 2015 και επανεξελέγη το 2019 και το 2022, επιδίωξε μια πολιτική δημοσιονομικής ευθύνης, η οποία μείωσε μεν το φορολογικό έλλειμμα της χώρας και τα επίπεδα των κρατικών χρεών, αλλά επίσης αύξησε τη φορολογική επιβάρυνση για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Ενώ κατάφερε να εξασφαλίσει μιαν απόλυτη πλειοψηφία στο Κοινοβούλιο το 2022 (μια ιστορική «ανωμαλία» σε μια χώρα όπου οι κυβερνήσεις συνασπισμού είναι ο κανόνας  μετά την επάνοδο της δημοκρατίας) η θητεία του Κόστα χαρακτηρίστηκε από διάφορα σκάνδαλα και εσωτερικές κομματικές διαφορές, που οδήγησαν σε πολλαπλές παραιτήσεις του υπουργικού συμβουλίου καθ’ όλο το 2023.

Η δραματική άνοδος της δημοτικότητας του Κόμματος της λαϊκής ακροδεξιάς Chega (τετραπλασίασε  την κοινοβουλευτική εκπροσώπησή του από 12 σε 48 έδρες !) είναι επίσης μια εύλογη αντίδραση του πορτογαλικού λαού σε πάμπολλα χρόνια κακοδιαχείρισης και διαφθοράς στην Πορτογαλία, υπό την διακυβέρνηση των δύο καθεστωτικών κομμάτων PS και PSD, τα οποία κυριαρχούσαν στην πορτογαλική πολιτική και εναλλάσσονταν στην κυβέρνηση μετά από την πτώση του εθνικίζοντος αυταρχικού καθεστώτος της χώρας «Νέο Κράτος»  (Estado Novo) το 1974. Η δραματική αυτή άνοδος του Chega υπογραμμίζει επίσης την άνοδο των λαϊκών – ακροδεξιών  κομμάτων σε όλη την Ευρώπη, μόλις τρεις μήνες πριν από τις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον ερχόμενο Ιούνιο.

Τα λαϊκά – ακροδεξιά κόμματα ευρισκόμενα επί δεκαετίες στα περιθώρια του πολιτικού τοπίου, όπως το Chega στην Πορτογαλία, έχουν αρχίσει να εισέρχονται σε κυβερνήσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη-είτε επικεφαλής των κυβερνώντων συνασπισμών (όπως συμβαίνει στην Ιταλία), είτε ως κατώτεροι εταίροι (όπως συμβαίνει στη Φινλανδία και στη Σουηδία). Αυτά τα κόμματα ευρίσκονται επίσης στη διαδικασία διαμόρφωσης μιας κυβέρνησης μετά από εκλογική νίκη (όπως συμβαίνει στην Ολλανδία) ή προωθούνται έντονα στις εθνικές εκλογές εφέτος (όπως στην Αυστρία, στο Βέλγιο και στη Ρουμανία).

Και ενώ τα ακροδεξιά κόμματα στην Ισπανία, στην Δανία και στην Πολωνία απέτυχαν να συγκεντρώσουν αρκετή υποστήριξη στις πρόσφατες εκλογές ώστε να εισέλθουν στις κυβερνήσεις των χωρών τους, εξακολουθούν να υποστηρίζονται έντονα σε αυτές τις ψηφοφορίες. Συνολικά, αυτό θα μεταφραστεί σε ακροδεξιά κόμματα που θα ανέλθουν πολύ έντονα στις επερχόμενες εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Ιούνιο.

Παρ΄όλο που αυτό δεν σημαίνει ότι τα ακροδεξιά κόμματα θα ελέγχουν τα βασικά θεσμικά όργανα της ΕΕ, η επιρροή τους θα οδηγήσει σε ένα πιο προστατευτικό και λιγότερο «προοδευτικό», «φιλόδοξο» και «οραματικό» ευρωπαϊκό κοινοβούλιο. Το νέο κοινοβούλιο θα συνεπώς είναι πιο επιφυλακτικό γύρω από την διαβόητη κλιματική νομοθεσία και σε ότι αφορά στις τυχόν πολιτικές προτάσεις οι οποίες θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά την παραδοσιακή βιομηχανία, τις κατασκευές και τους γεωργικούς  τομείς, καθιστώντας έται πιο δύσκολο για τις εθνικές κυβερνήσεις να βρουν κάποια συναίνεση σε ζητήματα όπως η διεύρυνση της ΕΕ, η μετανάστευση, η αλλαγή του κλίματος και η περαιτέρω υποστήριξη για την Ουκρανία.

Η επόμενη κυβέρνηση της Πορτογαλίας πιθανώς θα είναι λιγότερο σταθερή από την προκάτοχό της, αλλά η χώρα είναι απίθανο να εγκαταλείψει την πορεία της προς τη δημοσιονομική ενοποίηση και τη μείωση του χρέους. Οι συνομιλίες για την κυβερνητική διαμόρφωση θα αποδώσουν κατά πάσα πιθανότητα μια κυβέρνηση συνασπισμού μειονοτήτων, με επικεφαλής την AD μαζί με το μικρό, κεντρώο κόμμα «Φιλελεύθερης Πρωτοβουλία» (Iniciativa Liberal/IL). Αυτό το σενάριο, το οποίο θα υλοποιηθεί αν ο Μοντενέγρου επιβεβαιώσει μέχρι τέλους την δεδηλωμένη υπόσχεσή του να μην διαπραγματευτεί με το Chega, θα ιδεί αυτήν τη νέα κυβέρνηση να μοχθεί για να περάσει την όποια νέα νομοθεσία. Ενώ το PS δεν μπορεί να εμποδίσει την AD να σχηματίσει κυβέρνηση προκειμένου πάσει δυνάμει να αποτρέψουν την είσοδο του «καταραμένου» Chega σε έναν κυβερνώντα συνασπισμό, ίσως με την αποχή από την ψήφο εμπιστοσύνης, δεν θα υποστηρίξει τη νέα εκτελεστική εξουσία στο κοινοβούλιο. Αυτό σημαίνει ότι μια κυβέρνηση μειονοτήτων με επικεφαλής την AD θα αναγκαστεί να συμβιβαστεί στις βασικές πολιτικές της προτάσεις, προκειμένου να λάβουν υποστήριξη από τα κόμματα της αντιπολίτευσης-είτε το PS ή το Chega, ανάλογα με τη συγκεκριμένη νομοθεσία- πράγμα που θα αυξήσει την αστάθεια της κυβέρνησης και θα επιβαρύνει σημαντικά τα υποσχόμενα νέα μέτρα, όπως οι φορολογικές περικοπές, οι μισθολογικές αυξήσεις και η «οικονομική απελευθέρωση»,  δηλαδή η κατάργηση των νομοθετικών ρυθμίσεων, η φιλελευθεροποίηση και η μέσω αυτών πλήρης απελευθέρωση της αγοράς.

Δύο εναλλακτικά σενάρια θα έβλεπαν την AD να σχηματίζει μιαν απόλυτη πλειοψηφία με την Chega (τα οποία είναι απίθανα με δεδομένη την υπόσχεση του Μοντενέγρου να διατηρήσει την ακροδεξιά «έξω από την κυβέρνηση») ή έναν «μεγάλο συνασπισμό» με το PS (που είναι επίσης απίθανος λόγω των χαωδών ιδεολογικών διαφορών μεταξύ των δύο μερών και της απροθυμίας της AD να μοιραστεί μια κυβέρνηση με τους σοσιαλιστές των σκανδάλων).

Είτε έτσι, είτε αλλιώς, η πολιτική αβεβαιότητα πρόκειται να αυξηθεί στην Πορτογαλία, οδηγώντας ενδεχομένως σε μια σειρά ασταθών κυβερνήσεων στα επόμενα χρόνια. Ωστόσο, είναι εξαιρετικά απίθανο να υπάρξουν σημαντικές αλλαγές στις οικονομικές και δημοσιονομικές πολιτικές της χώρας, καθώς τα υψηλά επίπεδα χρέους της και οι οικονομικοί περιορισμοί θα αναγκάσουν την επόμενη πορτογαλική κυβέρνηση – ανεξάρτητα από τη σύνθεσή της – να συνεχίσει την δημοσιονομική ενοποίηση και τη μείωση του χρέους .

  • Μια συμμαχία μεταξύ της AD και του κόμματος της «Φιλελεύθερης Πρωτοβουλίας» θα ελέγχει μόνο 87 έδρες, σύνολο πολύ μακριά από τις 116 έδρες που απαιτούνται για την πλειοψηφία του Κοινοβουλίου. Αυτό σημαίνει ότι αυτός ο συνασπισμός θα πρέπει να βασίζεται σε «αλλότριες» ψήφους από τα κόμματα της αντιπολίτευσης για να σχηματοποιήσει τη νομοθεσία του μέσω του Κοινοβουλίου.
  • Εάν ο Μοντενέγρου εγκαταλείψει την υπόσχεσή του να διατηρήσει την ακροδεξιά έξω από την κυβέρνηση και αντ’ αυτού πραγματοποιήσει μιαν απόλυτο πλειοψηφία με το Chega, η προκύπτουσα κυβέρνηση AD-Chega θα βρεθεί σε πολύ καλύτερη θέση να νομοθετήσει. Ωστόσο, οι ιδεολογικές διαφορές των δύο μερών θα εξακολουθούν να περιορίζουν τη σταθερότητα της κυβέρνησης και να αυξάνουν ιδιαίτερα την αβεβαιότητα στη μελλοντική κατεύθυνση της πολιτικής της Πορτογαλίας, καθώς η AD υποστηρίζει πολύ πιο μέτριες κοινωνικές και μιαν ηπιότατη πολιτική μετανάστευσης σε σύγκριση με το Chega. Όμως σε αυτό το σενάριο, η ισχυρή φιλοενωσιακή στάση του PSD θα μετρίαζε επίσης τις ευρωσκεπτικιστικές θέσεις του Chega, πράγμα που σημαίνει ότι ένας πιθανός συνασπισμός μεταξύ των δύο τους θα οδηγούσε πιθανώς σε μια συνολική κυβέρνηση υπέρ της ΕΕ με μια κοινωνικά συντηρητική ατζέντα σε θέματα όπως τα δικαιώματα της μετανάστευσης και μειονοτήτων .
  • Ενώ μειώνεται ο υψηλός λόγος χρέους προς ΑΕΠ της Πορτογαλίας, ο οποίος ανήλθε στο 98,7% το 2023, θα συνεχίσει να περιορίζει τις επιλογές της επόμενης κυβέρνησης για τη διαμόρφωση νέων πολιτικών. Οι Πορτογάλοι πολιτικοί και πολίτες έχουν ζωντανές αναμνήσεις από την κρίση της Ευρωζώνης του 2011, η οποία πράγματι κατέστρεψε την οικονομία της χώρας, αναγκάζοντας την κυβέρνηση να ζητήσει διάσωση από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το …. «φιλάνθρωπο»  Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εφαρμόζοντας μια σειρά μέτρων σκληρής οικονομικής λιτότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, οποιαδήποτε νέα κυβέρνηση  πιθανότατα θα συνεχίσει να ακολουθεί τη δημοσιονομική πειθαρχία της προκάτοχου της. Επιπλέον, με τον προγραμματισμό των εκλογών για τον Μάρτιο του 2024, ο Πρόεδρος Ρεμπέλου ντε Σόουζα επέτρεψε στην προηγούμενη πλειοψηφία στο κοινοβούλιο να εγκρίνει το νομοσχέδιο του προϋπολογισμού του 2024, αλλά συνάμα και να διατηρήσει τη δημοσιονομική και οικονομική σταθερότητα κατά τη διάρκεια και μετά από την πολιτική μετάβαση. Πολλά από τα μέτρα του προϋπολογισμού είναι απαραίτητα για την Πορτογαλία, ώστε να συνεχίσει να λαμβάνει ταμεία ανάκαμψης της ΕΕ, τα οποία είναι καθοριστικά για την υποστήριξη της οικονομικής ανάπτυξης.
  • Επίσης οποιαδήποτε νέα κυβέρνηση είναι απίθανο να αποκλίνει από την εξωτερική πολιτική της προηγούμενης διοίκησης. Η Πορτογαλία θα παραμείνει «αφοσιωμένη» στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και στο ΝΑΤΟ (αν και παραμένει απίθανο η χώρα να αυξήσει σημαντικά τις αμυντικές της δαπάνες ώστε να καλύψει τον στόχο του 2% της Συμμαχίας που θέλει τις χώρες του ΝΑΤΟ να κατευθύνουν τουλάχιστον το 2% του ΑΕΠ τους στην άμυνα. Τα ριζοσπαστικά αριστερά κόμματα πιέζουν προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Α. Κωνσταντίνου

tweet
Insta
Tiktok