Τις τελευταίες σαράντα οκτώ ώρες, παρατηρήθηκε μια σημαντική απόκλιση ανάμεσα στην αφήγηση που προβάλλει ο Λευκός Οίκος για το ιρανικό πυρηνικό ζήτημα και στην πραγματικότητα. Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε μέσω κοινωνικής δικτύωσης ότι η συμφωνία με το Ιράν έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί, επικαλούμενος την άρση του ναυτικού αποκλεισμού και όρους που αφορούν τα αποθέματα ουρανίου.
Ωστόσο, μια ενδελεχής εξέταση των δηλώσεων Ιρανών αξιωματούχων – υπουργείου Εξωτερικών και Κοινοβουλίου – αποκαλύπτει μια κατηγορηματική απόρριψη αυτών των ισχυρισμών.
Παράλληλα, η ανάλυση των μηνυμάτων του προέδρου την τελευταία εβδομάδα δείχνει ένα προκλητικό μοτίβο: εναλλαγή απειλών για στρατιωτική δράση, ισχυρισμών για επικείμενη επιτυχία και αντιφατικών πολιτικών θέσεων. Είναι αναπόφευκτο να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι αυτές οι αντιφάσεις υποδηλώνουν προσπάθεια συγκάλυψης στρατηγικής αποτυχίας, καθώς η Τεχεράνη αρνείται να υποκύψει στις αμερικανικές απαιτήσεις.
Η αφήγηση των ΗΠΑ απέναντι στην πραγματικότητα του Ιράν
Η τρέχουσα κρίση έχει τις ρίζες της στη σύγκρουση που ξεκίνησε στα τέλη Φεβρουαρίου και οδήγησε σε εκεχειρία στις 8 Απριλίου. Μετά από εβδομάδες έμμεσων συνομιλιών με διαμεσολάβηση του Πακιστάν, ο πρόεδρος Τραμπ προχώρησε σε ανακοινώσεις που, σύμφωνα με την Τεχεράνη, δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Είναι ξεκάθαρο ότι οι ΗΠΑ, αδυνατούν να επιβάλλουν όρους λήξης του πολέμου στο Ιράν. Άρα για ποια νίκη μιλάνε;
Η διακήρυξη Τραμπ
Την Παρασκευή, ο πρόεδρος Τραμπ γνωστοποίησε ότι ο ναυτικός αποκλεισμός στα Στενά των Ορμούζ «θα αρθεί τώρα» και ότι τα πλοία μπορούν να επιστρέψουν στις βάσεις τους. Προσδιόρισε επίσης τους όρους για την ειρήνη: το Ιράν πρέπει να δεσμευτεί ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο, τα στενά να παραμείνουν ανοιχτά «χωρίς διόδια», και οι ΗΠΑ να αποκτήσουν πρόσβαση στα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου για να τα καταστρέψουν.
Η άμεση και κατηγορηματική απόρριψη από το Ιράν
Μέσα σε λίγες ώρες, το Ιράν κατέρριψε την αμερικανική αφήγηση αφού Ιρανικές πηγές αρνήθηκαν ότι έχει επιτευχθεί οποιαδήποτε τελική κατανόηση.
Εσμαήλ Μπαγκαΐ, εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικού του Ιράν: «Δεν έχει επιτευχθεί καμία τελική συνεννόηση».
The Economist συνοψίζοντας το χάος στις διαπραγματεύσεις.: «Μπορεί να μην υπάρξει καθόλου συμφωνία. Αυτό είναι ένα δείγμα των μηνυμάτων του Ντόναλντ Τραμπ την τελευταία μπερδεμένη εβδομάδα»
Για το πυρηνικό ζήτημα (ουράνιο) και τα σχετικά με τα αποθέματα.
Ενώ ο Τραμπ ισχυρίζεται ότι η συμφωνία είναι κοντά, το Ιράν ανακοινώνει ότι το πυρηνικό ζήτημα δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε αυτή την φάση.
Εσμαήλ Μπαγκαΐ : «Σχετικά με το πυρηνικό ζήτημα, δεν έχουμε διαπραγματεύσεις».
Πληροφορίες αναφέρουν ότι η απαίτηση Τραμπ για εξάλειψη των ιρανικών πυρηνικών υλικών δεν εμφανίζεται στο συμφωνημένο κείμενο, με το Ιράν να επιμένει ότι αυτές οι συζητήσεις αφορούν μεταγενέστερες φάσεις.
Για τον αποκλεισμό και τα στενά.
Το Ιράν θεωρεί τα αμερικανικά ναυτικά μέτρα παράνομα.
Εσμαήλ Μπαγκαΐ : «Πρέπει να δούμε στην πράξη αν θα εφαρμόσουν όσα λένε ή αν πρόκειται απλώς για προπαγανδιστικό ισχυρισμό».
Η Αμερικανική ασταθής συμπεριφορά – Απόκρυψη ήττας ή σπορά σύγχυσης;
Η τελευταία εβδομάδα έδειξε μιαν αμερικανική εξωτερική πολιτική σε αποσύνθεση. Οι πράξεις και οι δηλώσεις του προέδρου είναι αντιφατικές, γεγονός που υποδηλώνει προσπάθεια προβολής ισχύος εν μέσω στρατηγικού αδιεξόδου.
Το μοτίβο απειλών και οπισθοχωρήσεων
Ο Τραμπ κυμαίνεται μεταξύ προετοιμασίας για διεύρυνση της σύγκρουσης και υποχώρησης στη διπλωματία. Παρά την εκεχειρία του Απριλίου, οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν αεροπορικές επιδρομές εναντίον του Ιράν μέσα στην εβδομάδα των διαπραγματεύσεων, δίνοντας έτσι ένα ισχυρό χτύπημα, πρώτα απ’ όλα στην δική τους αξιοπιστία. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ φαίνεται να είναι παγιδευμένη στο δικό της αφήγημα. Η συμπεριφορά του Λευκού Οίκου αντικατοπτρίζει ευρύτερες επικρίσεις για «ασταθή και αποκομμένη από τη διεθνή συναίνεση» εξωτερική πολιτική.
Την μιαν ημέρα ο Τραμπ προειδοποιεί το Ιράν ότι «το ρολόι χτυπάει» και ότι «δεν θα μείνει τίποτε όρθιο από αυτούς», και την επόμενη ανακοινώνει ότι η συμφωνία έκλεισε και ο αποκλεισμός άρθηκε!!!
Η οικονομική αντίφαση
Ένας από τους καθαρότερους δείκτες της προσπάθειας απόκρυψης της ήττας είναι το οικονομικό σκέλος. Το Ιράν επιμένει στην αποδέσμευση 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων από παγωμένα περιουσιακά του στοιχεία, κάτι σύνηθες σε διαπραγματεύσεις κατάπαυσης πυρός. Την Τετάρτη, ο Τραμπ αρνήθηκε ρητά ότι θα υπάρξει οποιαδήποτε άρση κυρώσεων.
Ντόναλντ Τραμπ, μέσω PBS News : «Όχι, όχι, καθόλου. Όχι άρση κυρώσεων, όχι… Θα δώσουν το ουράνιό τους όχι με αντάλλαγμα άρση κυρώσεων».
Όμως, είναι πολιτικά αδύνατο να περιμένει κανείς από μια χώρα να παραδώσει το βασικό της διαπραγματευτικό χαρτί (το απόθεμα ουρανίου, που, σύμφωνα με ειδικούς, επαρκεί για περίπου 10 πυρηνικές βόμβες) χωρίς να πάρει τίποτα σε αντάλλαγμα.
Αποκλείοντας δημόσια την άρση κυρώσεων, ο Τραμπ έχει οδηγηθεί σε αδιέξοδο. Ειδικοί σημειώνουν ότι αυτή η άκαμπτη στάση καθιστά αδύνατες τις ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.
Η αυταπάτη για το πυρηνικό απόθεμα
Ο Τραμπ έχει αποκαλέσει το ιρανικό απόθεμα «πυρηνική σκόνη» και ισχυρίζεται ότι οι ΗΠΑ θα το «ξεθάψουν». Ταυτόχρονα, ειδικοί προειδοποιούν ότι η φυσική απομάκρυνση αυτού του υλικού είναι σχεδόν αδύνατη.
Έρικ Μπρούερ, ειδικός σε πυρηνικά, πρώην αξιωματούχος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας: «Υπάρχει ο κίνδυνος το Ιράν να πει: “Δεν μπορούμε να δώσουμε λογαριασμό για αυτά τα 100 κιλά ουρανίου επειδή ανατινάχτηκαν κατά τα πλήγματα” και δεν θα μάθεις ποτέ αν είναι αλήθεια ή όχι».
Ακόμη κι αν υπογραφεί συμφωνία, Αμερικανοί στρατιωτικοί εκτιμούν ότι η ανάκτηση του ουρανίου από το Ισφαχάν θα απαιτούσε «εκατοντάδες αν όχι χιλιάδες στρατιώτες» και συνεπάγεται υψηλό κίνδυνο απωλειών. Η δήλωση Τραμπ ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται στα πρόθυρα να το πετύχουν χωρίς ιρανική συνεργασία είναι αποκομμένη από στρατιωτική πραγματικότητα.
Τα διαπραγματευτικά χαρτιά του Ιράν και η θέση των ΗΠΑ
Αν η κυβέρνηση συμπεριφέρεται ασταθώς, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο ότι μπήκε σε αυτές τις διαπραγματεύσεις χωρίς σαφή πλεονεκτήματα κυρίως γιατί δεν είχε εξ’ αρχής ορίσει σαφείς στόχους. Το Ιράν κρατά δύο βασικά χαρτιά που ο Τραμπ ενίσχυσε άθελά του.
- Τα Στενά των Ορμούζ: Ο Τραμπ ξεκίνησε έναν πόλεμο τον Φεβρουάριο που διατάραξε την διέλευση στα στενά. Τώρα, οι ΗΠΑ χρειάζονται το Ιράν να τα ανοίξει ξανά. Ο Ιρανός πρόεδρος του κοινοβουλίου όμως, υπενθύμισε ότι οι απειλές δεν πιάνουν. Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του Ιρανικού Κοινοβουλίου: «Δεν αποσπάμε παραχωρήσεις μέσω διαλόγου, αλλά με πυραύλους. Στις διαπραγματεύσεις απλώς τους κάνουμε να καταλάβουν… Νικητής οποιασδήποτε συμφωνίας είναι αυτός που είναι καλύτερα προετοιμασμένος για πόλεμο από την επόμενη μέρα».
- Το ουράνιο 60%: Το Ιράν διαθέτει περίπου 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε 60%.
Ο ρωσικός παράγοντας
Οι μόνες βιώσιμες λύσεις για το ουράνιο – αποστολή του στη Ρωσία για επεξεργασία (όπως έγινε το 2015) ή «αραίωση» επί τόπου – δεν συμβαδίζουν με την απαίτηση Τραμπ να το «πάρουν» οι ΗΠΑ. Το Ιράν γνωρίζει ότι χωρίς την επιστροφή των ΗΠΑ σε ένα πολυμερές πλαίσιο, δεν έχει κανένα κίνητρο να παραδώσει το στρατηγικό του πλεονέκτημα.
Συμπέρασμα:
Η ανακοίνωση του προέδρου Τραμπ ότι η συμφωνία με το Ιράν έχει «σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί» και ότι ο αποκλεισμός αίρεται, εξυπηρετεί έναν εγχώριο πολιτικό σκοπό – να εμφανιστεί νίκη και να εκτονώσει την ένταση ενόψει των «ενδιάμεσων εκλογών». Ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν ότι πρόκειται για μονόπλευρη διακήρυξη. Δεν υπάρχει συμφωνία για το απόθεμα ουρανίου. Δεν υπάρχει συναίνεση για την αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων. Δεν υπάρχει κοινή γραμμή για το άνοιγμα των στενών πέρα από μια αμοιβαία στρατιωτική αποκλιμάκωση.
Η ασταθής συμπεριφορά – απειλές για πόλεμο τη μία μέρα, ανακοινώσεις ειρήνης την επόμενη, αποκλεισμός άρσης κυρώσεων ενώ ταυτόχρονα απαιτούνται πυρηνικές παραχωρήσεις – υποδηλώνει μια κυβέρνηση που απέτυχε να κάμψει το Ιράν.
Όσο οι ΗΠΑ αρνούνται να αποδεχτούν τα όρια της καταναγκαστικής διπλωματίας και αγνοούν την ιρανική στρατηγική αυτονομία, τέτοιες «συμφωνίες» θα παραμένουν απλώς αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και όχι δεσμευτικές διεθνείς συμφωνίες.
Και είναι θλιβερό για μιαν ισχυρή δυτική δύναμη σαν τις ΗΠΑ, να μοχλεύει την εσωτερική πολιτική γνώμη με ψέματα.
