Ζούμε στην εποχή αναδιαμόρφωσης της παγκόσμιας τάξης. Ο κόσμος ενός πόλου – μιας υπερδύναμης – που προέκυψε από την πτώση της Σοβιετικής Ενώσεως, έχει παρέλθει. Εδώ και κάποιες δεκαετίες, βλέπουμε την σύγκρουση για την εγκαθίδρυση ενός κόσμου με περισσότερους πόλους –με περισσότερες υπερδυνάμεις να ηγούνται– και πιο συγκεκριμένα, τις ΗΠΑ, που υποχωρούν από την πρωτοκαθεδρία και τις αναδυόμενες Κίνα και Ρωσσία.
Πιστεύω ότι ο πόλεμος που κάνουν οι ΗΠΑ στο Ιράν, είναι κομμάτι αυτού του πάζλ. Οι ΗΠΑ κάνουν μιαν υπερπροσπάθεια να διατηρήσουν την δύναμή τους. Εξασφάλισαν τα πετρέλαια της Βενεζουέλας και επέτυχαν έτσι πλήρη κυριαρχία στην Αμερικανική Ήπειρο. Η ρητορική για ένταξη του Καναδά στις ΗΠΑ, αποτελεί τμήμα της ίδιας λογικής. Όπως και η περίπτωση της Γροιλανδίας. Η επίθεση στο Ιράν λοιπόν, είναι μια –απέλπιδα– προσπάθεια να αποκτήσουν τον έλεγχο ενός από τα νευραλγικότερα σημεία του πετρελαϊκού «δρόμου».
Όμως είναι εξαιρετικά σπάνιο στην ιστορία, μια δύναμις που φθίνει, που βρίσκεται σε παρακμή, πολιτειακή, κοινωνική και θεσμική, να καταφέρνει να αντιστρέψει την πορεία της. Έτσι οι ΗΠΑ, έκαναν αυτό που υπο κάποιο πρίσμα τις συνέφερε, να χτυπήσουν δηλαδή το Ιράν, αλλά η αποτυχία τους θα είναι καθοριστική.
Ο πόλεμος με το Ιράν δεν είναι μια ρήξη από την οποία οι ΗΠΑ μπορούν να αποχωρήσουν και τα πράγματα να επιστρέψουν στην προγενέστερη κατάσταση. Είναι ένας πόλεμος που μετασχηματίζει το παρόν και το μέλλον.
Η πρώτη και ξεκάθαρη αλλαγή που εμφανίστηκε, είναι η αναγωγή του Ιράν σε μεγάλη δύναμη, σε μια δηλαδή από εκείνες που θα αποτελέσουν τους «πόλους». Το κέντρο ισχύος του Ιράν είναι εξαιρετικά ιδιαίτερο· δεν βρίσκεται σε ευθύ ανταγωνισμό με τις άλλες δυνάμεις ούτε οικονομικά ούτε στρατιωτικά με συμβατικούς όρους! Το κέντρο επιρροής του προέρχεται από τον έλεγχο ίσως του πλέον κρίσιμου δρόμου ενεργειακής συμφόρησης, των Στενών του Ορμούζ.
Ο σύγχρονος ενεργειακός χάρτης, έχει αναγάγει τα Στενά αυτά σε μιαν ενεργειακή αρτηρία για τον πλανήτη. Σχεδόν το 20+% της αγοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου περνούν από εκεί. Καμία εναλλακτική διαδρομή χωρίς υπέρογκο κόστος δεν υφίσταται και δεν προβλέπεται να δημιουργηθεί μέσο-βραχυπρόθεσμα. Έτσι οι εχθροπραξίες εναντίον του Ιράν αποβαίνουν μοιραίες για τους επιτιθέμενους.
Απο την πολεμική επίθεση της υπερδύναμης ΗΠΑ και του κολαούζου της Ισραήλ, εναντίον του Ιράν, δημιουργήθηκε μια ιδιαίτερη κατάσταση. Οι Ιρανοί εκμεταλλεύονται την γεωγραφική θέση τους, όχι σφραγίζοντας τα Στενά αλλά υλοποιώντας έναν επιλεκτικό αποκλεισμό. Τα Στενά μένουν ανοικτά αλλά μόνο για το περίπου 10 με 15% της προ του πολέμου κίνησης. Η αξιόπιστη απειλή επίθεσης (με πυραύλους, drones, ή μικρά ταχύπλοα σκάφη) αρκεί για να τινάξει στον αέρα την ασφαλιστική αγορά για κάλυψη πολεμικού κινδύνου. Οι ναύλοι ακριβαίνουν, το ρίσκο γίνεται ασύμφορο και η ροή πετρελαίου διακόπτεται. Και όλοι γνωρίζουμε τι συμβαίνει όταν έχουμε διακοπή ροής σε κεντρική αρτηρία: Έμφραγμα και εγκεφαλικό!
Αυτό ακριβώς συμβαίνει. Οι παγκόσμιες αγορές αρχίζουν να αισθάνονται έντονους πόνους που προμηνύουν ένα έμφραγμα και οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους, μοιράζονται εγκεφαλικά αφού η σύγκρουση γίνεται ουσιωδώς ασύμμετρη: εύκολη και φθηνή για το Ιράν σε αντίθεση με πολύ δύσκολη και εξαιρετικά δαπανηρή για τους επιτιθέμενους.
Ένα βασικό χαρακτηριστικό των μοντέρνων οικονομιών είναι ότι δεν χρειάζονται απλώς πετρέλαιο. Χρειάζονται μεγάλες κλίμακες πετρελαίου, έγκαιρα παραδομένο και με προβλέψιμες τιμές και ρίσκο.
Σε έναν πόλεμο γεννιούνται πραγματικότητες. Μια σκληρή πραγματικότητά που γεννήθηκε σε αυτόν τον πόλεμο είναι ότι:
χωρίς τη συγκατάθεση ή τουλάχιστον την ανοχή του Ιράν, η ελεύθερη ροή ενέργειας δεν μπορεί να διασφαλιστεί.
Και αυτό κοστίζει σε όλους και το κόστος δεν είναι αποδεκτό, ούτε καν από τους πειθήνιους συμμάχους των ΗΠΑ, στην Ευρώπη. Το σύστημα που ίσχυε μέχρι τώρα για την διέλευση των πλοίων στην περιοχή κατέρρευσε, με υπαιτιότητα των ΗΠΑ.
Τα κράτη του Κόλπου (Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ κ.ά.), που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα έσοδα των εξαγωγών ενέργειας, βλέπουν άμεσες δημοσιονομικές επιπτώσεις από την αύξηση του κόστους ασφάλισης και ναύλων. Υποχρεωτικά προσαρμόζονται: ανακατευθύνουν φορτία, επαναδιαπραγματεύονται συμβόλαια και, μακροπρόθεσμα, συμβιβάζονται με τον παράγοντα που μπορεί να επηρεάσει άμεσα την αξιοπιστία των εξαγωγών τους — το Ιράν.
Οι συνέπειες είναι ιδιαίτερα έντονες στην Ασία. Κράτη όπως η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και η Ινδία εξαρτώνται σε υψηλό βαθμό από το πετρέλαιο του Κόλπου. Η Κίνα, εισάγει σημαντικό μέρος της ενέργειάς της από την περιοχή αλλά πλήγεται λιγότερο καθώς συνεχίζει να εφοδιάζεται. Αυτές οι ανάγκες είναι δεσμευμένες σε μη ελαστικές υποδομές (διυλιστήρια, λιμάνια, αποθηκευτικούς χώρους). Αν η διαταραχή διαρκέσει μήνες ή χρόνια, θα προκληθούν υψηλότερες τιμές ενέργειας, χειροτέρευση εμπορικών ισοζυγίων, αποδυνάμωση νομισμάτων, άνοδος πληθωρισμού και στασιμότητα. Θα θυμίζει τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, με μακροχρόνιο στασιμοπληθωρισμό.
Οι μόνοι που ωφελούνται από την κατάσταση, είναι οι «αντίπαλοι πόλοι» των ΗΠΑ, δηλαδή η Κίνα και η Ρωσσία. Και φυσικά το Ιράν μέσω της μόχλευσης στα Στενά. Και δεν χρειάζεται καν να βρίσκονται σε επίσημη συμμαχία! Τα συγκλίνοντα συμφέροντά τους, διαμορφώνουν την νέα παγκόσμια τάξη και κάνουν χώρο για τον νέο παίκτη, το Ιράν.
Είναι βέβαιο με μαθηματική ακρίβεια –κυριολεκτικά– ότι αν η κατάσταση τραβήξει χρονικά, η Ευρώπη θα αναγκαστεί να αφαιρέσει τις πολιτικές παρωπίδες και προσεγγίσει την Ρωσσία ως ενεργειακό εταίρο κι όχι ως εχθρό. Όπως είναι βέβαιο ότι τότε οι Ρώσσοι θα πωλούν ακριβότερα… Οι συνέπειες για την Δύση είναι καταστροφικές.
Η ισχύς των ΗΠΑ μειώνεται δραματικά. Έτσι βρίσκονται μπροστά σε ένα δίλλημα. Εμπλοκή σε μακροχρόνια πολεμική σύρραξη για τον έλεγχο των Στενών ή αποδοχή μιας καινούργια ενεργειακής γεωπολιτικής πραγματικότητας;
Αλλά μήπως αυτό είναι ψευδό-δίλλημα; Οι ΗΠΑ κουβαλούν μια καμπούρα περίπου 40 τρις ελλείματος –δημιουργήθηκε κυρίως από πολέμους– που αυξάνει σχεδόν 120.000 δολλάρια κάθε δευτερόλεπτο! Πως θα μπορέσουν να υποστηρίξουν χρόνιο και κοστοβόρο πόλεμο; Το Ισραήλ φυσικά δεν συμβάλλει στην λύση του προβλήματος αφού αποτελεί άλλο ένα σημείο κόστους για τις ΗΠΑ και είναι στρατιωτικά αμελητέο από μόνο του.
Μέσα από το πρίσμα όλων των παραπάνω, είναι κατανοητό γιατί ο ρητός όρος του Ιράν για παύση εχθροπραξιών στον Λίβανο, έγινε ολοκληρωτικά δεκτός.
