Η Κίνα υλοποιώντας μια μακροπρόθεσμη και τολμηρή οικονομική πολιτική, αρχικά σχεδιασμένη πριν από σαράντα χρόνια, χρησιμοποιώντας ένα εξωστρεφές μοντέλο ήπια επιθετικής οικονομικής πολιτικής, έχει στις ημέρες μας αποκτήσει ισχύ μέσα στο πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομικής τάξης. Στην παρούσα φάση, το Πεκίνο χρησιμοποιεί τα μέσα ισχύος του για να εγκαταστήσει μια τάξη που θέτει τα συμφέροντα και τις αξίες της Κίνας στο κέντρο.

Το Πεκίνο αντιλαμβάνεται την σύγκρουση συμφερόντων που αυτό δημιουργεί με την Δύση. Μια Δύση που έχει συνηθίσει να αντιμετωπίζει τους Κινέζους ως τους boxers του 1899, καθισμένη αναπαυτικά στις καρέκλες του κινηματογράφου όπου έχει καταγράψει την δική της εκδοχή, για την εθνική κινεζική επιδίωξη και αποτελεσματικότητα.

Η Κίνα χρησιμοποιεί την ιδιωτική επιχειρηματικότητα σαν πολιορκητικό κριό, χωρίς να αδιαφορεί για την διάχυση της πρόσθετης αξίας των επιχειρήσεων στην κοινωνία. Με αυτόν τον τρόπο έχει δημιουργήσει την πολυπληθέστερη μεσαία τάξη στον πλανήτη, μέσα σε λίγες δεκαετίες και θα συνεχίσει να κερδίζει οικονομικά οφέλη από τη συνεργασία με τις δυτικές χώρες, ενώ ταυτόχρονα ετοιμάζει την οικονομία, την διπλωματία και την στρατιωτική της ισχύ για να αντιμετωπίσει ρήξεις και αντιπαραθέσεις.

Οικονομικά εργαλεία με σκοπό την διεθνή ισχύ και επιρροή

Στην διάρκεια του 2025, η Κίνα καταγράφεται ξανά ως η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο και η οικονομική μόχλευση αποτελεί το πιο σημαντικό εργαλείο της κινεζικής εξωτερικής πολιτικής. Το Πεκίνο έχει ξεκινήσει πρωτοβουλίες που στοχεύουν τόσο στην δημιουργία ενός κόσμου προσανατολισμένου προς την Κίνα, όσο και στην ενίσχυση της ισχύος και της επιρροής της Κίνας παγκοσμίως. Οι πρωτοβουλίες αποβλέπουν να διασφαλίσουν ότι άλλες χώρες κερδίζουν καλές σχέσεις, πρόσβαση στην αγορά και σημαντικές επενδύσεις από την Κίνα. Σε αντάλλαγμα, οι χώρες υποστηρίζουν τα συμφέροντα της Κίνας παρέχοντάς της πρόσβαση σε τεχνολογία, φυσικούς πόρους και παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, καθώς και υποστηρίζοντας τις κινεζικές θέσεις διεθνώς.

Η Κίνα εργάζεται για ανεξαρτητοποίηση από τις δυτικές αγορές

Υπάρχουν αρκετές δομικές προκλήσεις που μειώνουν τις δυνατότητες ανάπτυξης της κινεζικής οικονομίας και η ανάπτυξη έχει επιβραδυνθεί. Οι προκλήσεις περιλαμβάνουν αδύναμο καταναλωτικό συναίσθημα, αβέβαιη αγορά ακινήτων, υψηλή ανεργία στους νέους και υψηλά επίπεδα τοπικού δημοσίου χρέους.

Η Κίνα αντιμετώπισε επίσης πτώση της εγχώριας κατανάλωσης μετά την πανδημία. Οι αρχές το φθινόπωρο του 2024, εφήρμοσαν πολλαπλά αλληλοσυνδεόμενα μέτρα για να τονώσουν την οικονομία και συνέχισαν και το 2025. Τα μέτρα κρίνονται αρκετά επιτυχημένα για να ενισχύσουν την κατανάλωση του πληθυσμού, αλλά όχι ικανά για να αποτρέψουν την περαιτέρω επιβράδυνση της ανάπτυξης στα επόμενα χρόνια.

Το 2024, οι κινεζικές αρχές θέσπισαν στόχο ανάπτυξης περίπου πέντε τοις εκατό. Οι δομικές οικονομικές προκλήσεις κάνουν την Κίνα εξαρτημένη στις εξαγωγές για να επιτύχει αυτόν τον στόχο ανάπτυξης. Η Κίνα επομένως, θεωρητικά είναι ευάλωτη σε κυρώσεις σε μια εποχή αυξανόμενης διεθνούς έντασης, μεταξύ άλλων, για τον πόλεμο στην Ουκρανία και το ζήτημα της Ταϊβάν. Όλα αυτά στην θεωρία και λαμβάνοντας υπόψη το χειρότερο σενάριο. Όμως οι Κινέζοι έχουν αποδείξει ότι γνωρίζουν να εκμεταλλεύονται την υπεροχή των αριθμών τους, ώστε συμβάλλοντας ατομικά αλλά σε συλλογικές ενέργειες, να δυναμώνουν την κρατική ευελιξία και απόδοση. Οι αρχές έχουν θέσει νέους και φιλόδοξους στόχους για την οικονομία της Κίνας να γίνει “ελεγχόμενη από κινδύνους και αυτάρκης” μέχρι το 2029. Οι δομικές προκλήσεις (δρόμοι, γέφυρες, αεροδρόμια τρένα και λιμάνια) αντιμετωπίζονται με μια φρενήρη ταχύτητα και αξιοζήλευτη αποτελεσματικότητα.

Κάνοντας την Κίνα λιγότερο εξαρτημένη από τις δυτικές αγορές και τη Δύση πιο εξαρτημένη από κινεζικά αγαθά και εισροές, η κυβέρνηση στοχεύει να μειώσει την ευπάθεια της χώρας σε δυτικές κυρώσεις και έτσι να δώσει στην Κίνα μεγαλύτερο χώρο ελιγμών για την προώθηση των δικών της συμφερόντων.

Κρατικές επιδοτήσεις με στρατηγικό αντίκτυπο

Οι κρατικές επιδοτήσεις σε τομείς υψηλής τεχνολογίας και επιχειρήσεις στρατηγικής σημασίας σχεδιάζονται, αξιολογούνται και αναπροσαρμόζονται ασταμάτητα ώστε, να αυξήσουν το παγκόσμιο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και το μερίδιο αγοράς της Κίνας. Η κινεζική κρατικά επιδοτούμενη παραγωγή περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, μπαταρίες, ηλιακά κύτταρα και ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Η καινοτομία πραγματικά οργιάζει σήμερα στα εργαστήρια Research and Development (R&D) τόσο ιδιωτικών όσο και κρατικών εταιρειών. Χαρακτηριστικά παραδείγματα η mini πυρηνική μπαταρία που μπορεί π.χ. να τροφοδοτήσει ένα κινητό τηλέφωνο για πενήντα χρόνια, το εργοστάσιο πυρηνικής ενέργειας με θόριο, που μειώνει κίνδυνο και απόβλητα έως 1000% και η παραγωγή φαρμάκου θεραπείας του διαβήτη.

Μαζί με δραστηριότητες πληροφόρησης και την επιθετική διπλωματία, η Κίνα χρησιμοποιεί στρατηγικά τις επιδοτήσεις για να καθιερώσει κυριαρχία σε βασικές εφοδιαστικές αλυσίδες, βιομηχανία και υποδομές. Η Κίνα μπορεί να αξιοποιήσει τέτοια κυριαρχία για να ασκήσει πίεση σε κράτη και οργανισμούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η δημιουργία σε τρεις ημέρες, σχεδόν 3.000 εταιρειών ειδικού τύπου, για την προνομιακή απορρόφηση του καφέ από την Βραζιλία, μετά τις εξουθενωτικές φορολογικές ταρίφες που επέβαλλε ο Τραμπ στην Βραζιλία. Ευθύ αποτέλεσμα αυτών των μέτρων είναι η ανακοίνωση της Starbucks, ότι αποσύρεται από την κινεζική αγορά, ανίκανη να αντιμετωπίσει τον ανταγωνισμό. Η Κίνα έτσι, ανέπτυξε την εσωτερική αγορά αλλά και στήριξε την Βραζιλία, σύμμαχο μέλος των BRICS.

Η Κίνα εξήγαγε πέντε εκατομμύρια ηλεκτρικά αυτοκίνητα στην παγκόσμια αγορά το 2023 και ο αριθμός υπολογίζεται να είναι περίπου 25 τοις εκατό υψηλότερος το 2024. Είναι δε ο κύριος κατασκευαστής μπαταριών για κάθε επιχείρηση ηλεκτρικών οχημάτων στον πλανήτη. Για να προστατεύσει τους Ευρωπαίους κατασκευαστές ηλεκτρικών αυτοκινήτων από τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που δίνουν οι κρατικές επιδοτήσεις στους κινεζικούς κατασκευαστές, η ΕΕ αύξησε τους δασμούς για τα κινεζικά ηλεκτρικά αυτοκίνητα το φθινόπωρο του 2024. Η συνεχιζόμενη κινεζική επιδότηση της εξαγωγικής παραγωγής σε βασικούς τομείς θα συνεχίσει να δημιουργεί ένταση μεταξύ δυτικών και κινεζικών εμπορικών εταίρων.

Ανάπτυξη υποδομών

Η Κίνα στοχεύει να κυριαρχήσει σε βασικές εφοδιαστικές αλυσίδες και να ασφαλίσει εισαγωγικές διαδρομές για κρίσιμα ορυκτά, ενέργεια, τρόφιμα και άλλα μαζικά αγαθά που η χώρα δεν μπορεί να παράγει μόνη της. Οι επενδύσεις σε φυσικές και ψηφιακές υποδομές στο εξωτερικό θα εξασφαλίσουν αποτελεσματικές κινεζικές εφοδιαστικές αλυσίδες.

Η Κίνα έχει φιλοδοξίες για ελεύθερη πρόσβαση σε παγκόσμιες εμπορικές διαδρομές και επενδύει σε λιμάνια και άλλες θαλάσσιες υποδομές παγκοσμίως. Τέτοιες επενδύσεις στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Η κινεζική κρατική εταιρεία COSCO Shipping έχει επί χρόνια δείξει παγκόσμιο ενδιαφέρον για την ανάπτυξη και δημιουργία λιμενικών υποδομών.

Επανασχεδιασμός στην προσέγγιση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων διεθνώς

Η στρατιωτικο-πολιτική συγχώνευση (military-civilian fusion) στοχεύει να καταστήσει σχετική τεχνολογία που αναπτύσσεται ή αποκτάται στον πολιτικό τομέα διαθέσιμη για στρατιωτικούς σκοπούς. Ένα μεγάλο ποσοστό της τεχνολογίας που επιδιώκουν να αποκτήσουν οι κινεζικές υπηρεσίες άμυνας και ασφάλειας είναι τεχνολογία διπλής χρήσης που αναπτύσσεται από εμπορικούς φορείς στον πολιτικό τομέα, αλλά χρησιμεύουν στον αμυντικό εξοπλιστικό τομέα.

Οι αμερικανικοί περιορισμοί στην εξαγωγή τεχνολογίας έχουν αυξήσει το ενδιαφέρον της Κίνας για ευρωπαϊκούς προμηθευτές τεχνολογίας. Το κινεζικό ενδιαφέρον για εξαγορές και επενδύσεις σε ευρωπαϊκές τεχνολογικές εταιρείες θα παραμείνει. Αυτό απαιτεί από τους κινεζικούς επιχειρηματικούς φορείς να προσαρμοστούν σε ένα κλίμα επενδύσεων με αυξανόμενους περιορισμούς και εποπτεία από τη Δύση. Η Κίνα θα πρέπει να εργαστεί πιο  στρατηγικά στις χώρες υποδοχής από ό,τι στο παρελθόν για να συνάψει επενδυτικές συμβάσεις και να κερδίσει διαγωνισμούς. Επιπλέον, κινεζικοί φορείς χρησιμοποιούν μια σειρά από εμπορικούς και χρηματοοικονομικούς μηχανισμούς για να καμουφλάρουν επιχειρηματικές δραστηριότητες που προωθούν τα κινεζικά συμφέροντα στο εξωτερικό. Οι κινεζικές δραστηριότητες πληροφόρησης και επιρροής στην Ευρώπη υποστηρίζουν τόσο την επιχειρηματική πολιτική όσο και άλλα κινεζικά συμφέροντα.

Κινεζικές δράσεις πληροφόρησης και επιρροής στην Ευρώπη

Οι κινεζικές υπηρεσίες πληροφόρησης και ασφάλειας (KEST) διεξάγουν φυσικές και ψηφιακές επιχειρήσεις ευρέος φάσματος στόχων στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων πολιτικών επιρροών, φορέων της κοινωνίας των πολιτών, επιχειρήσεων και ιδρυμάτων έρευνας και ανάπτυξης. Σκοπός των επιχειρήσεων είναι τόσο η παραδοσιακή συλλογή ευαίσθητων πληροφοριών, η πολιτική επιρροή όσο και η βιομηχανική κατασκοπεία.

Περιορισμένη αλλά αύξουσα παρουσία στην Αρκτική

Το Κινεζικό Ινστιτούτο Ερευνών των Πόλων (China Polar Research Institute) έχει παρουσία και δραστηριότητες στο Σβάλμπαρντ που υποστηρίζουν τους επιστημονικούς και στρατηγικούς στόχους της Κίνας στην περιοχή, αλλά η κινεζική παρουσία στην Αρκτική είναι ακόμη περιορισμένη. Οι επενδύσεις σε ρωσικά έργα υγροποιημένου φυσικού αερίου είναι τα μεγαλύτερα και πιο εξέχοντα κινεζικά έργα στην περιοχή.

Η Κίνα έχει φιλοδοξίες να ενισχύσει την παρουσία, τις δυνατότητες και την επιρροή της στην Αρκτική τα επόμενα χρόνια, ενισχύοντας την συνεργασία με την Ρωσία για ερευνητικές και επιχειρηματικές δραστηριότητες, και αυξάνοντας την εθνική της ικανότητα πλεύσης στους πάγους.

Η Κίνα, επιτυχημένα εφαρμόζοντας μιαν πολιτική αμοιβαίου κέρδους και συνεργασίας, γίνεται καθημερινά πιο ισχυρή στο πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομικής τάξης.