“ΟΙ ΠΕΠΟΙΘΉΣΕΙΣ ΜΑΣ“
“Οι πεποιθήσεις μας μας καθησυχάζουν, μας εμποδίζουν να επανεξετάζουμε συνεχώς τα πάντα, μας παρέχουν την κοσμοθεωρία μας, διαμορφώνουν την προσωπικότητά μας και ενεργούμε πάντα σύμφωνα με αυτές. Οι πεποιθήσεις μας διαμορφώνουν επίσης τους κοινωνικούς μας δεσμούς. Οι ομάδες ή οι κοινότητες σχηματίζονται τις περισσότερες φορές γύρω από τις πεποιθήσεις. Ορισμένες μάλιστα φέρουν το όνομα της πεποίθησης που τις δημιούργησε, όπως οι θρησκείες ή τα πολιτικά κόμματα. Τέλος, αν ένα μέλος της κοινότητας δεν πιστεύει πλέον στις πεποιθήσεις της ομάδας του, θα πρέπει να την εγκαταλείψει είτε μόνο του είτε μέσω της απόρριψης από άλλους.
Είμαστε πολύ σταθερά προσκολλημένοι στις πεποιθήσεις μας και θα κάνουμε τα πάντα για να τις υπερασπιστούμε όταν οι άλλοι τις αμφισβητούν. Αν συμβεί αυτό, χρησιμοποιούμε πρώτα όλα τα επιχειρήματα που έχουμε στη διάθεσή μας για να πείσουμε τον άλλον. Στη συνέχεια, αν αυτό δεν είναι αρκετό ή αν βρεθούμε αντιμέτωποι με τις αντιφάσεις μας, παίρνει τη σκυτάλη ο θυμός. Αυτό παίρνει τη μορφή περιφρόνησης ή βίας προς τον αντίπαλό μας.
Όλοι έχουμε βρεθεί σε ένα οικογενειακό γεύμα που είχε άσχημη κατάληξη επειδή τέθηκαν πολιτικά ζητήματα. Έχουμε δει πώς τα πιστεύω ή οι πεποιθήσεις μας μπορούν να αλλάξουν τη συμπεριφορά μας. Ένα άτομο που είναι συνήθως ήρεμο και ευγενικό γίνεται ξαφνικά επιθετικό όταν του τελειώνουν τα επιχειρήματα και νιώθει ότι χάνει το παιχνίδι. Το παράδειγμα του οικογενειακού γεύματος είναι μια ήπια μορφή αυτού του φαινομένου, καθώς τα ανθρώπινα όντα μπορούν να σκοτώσουν για να υπερασπιστούν τις πεποιθήσεις τους.
Τώρα, όπως είδαμε, η πεποίθηση δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια πεποίθηση για κάτι που δεν μπορούμε να αποδείξουμε. Δεν υπάρχει πεποίθηση όταν υπάρχει επίσημη απόδειξη. Ωστόσο, αν η αμφιβολία παραμένει, τότε υπάρχει πεποίθηση, και αυτή θα εξαλείψει την αμφιβολία. Η δημιουργία μιας βεβαιότητας δεν είναι επομένως πολύ περίπλοκη. Πρέπει να παρέχετε τα σωστά επιχειρήματα. Αν μια ιστορία ακούγεται αληθοφανής και παρέχει αποδείξεις για ορισμένα στοιχεία που βοηθούν να την καταστήσουν αξιόπιστη, το άτομο θα πιστέψει γενικά. Αυτό ονομάζεται η τέχνη του ψέματος.
Άλλοι παράγοντες μας διευκολύνουν να πιστέψουμε. Για παράδειγμα, αν πολλοί άνθρωποι, ή κάποιος που εμπνέει εμπιστοσύνη ή σεβασμό, ή ένας φίλος, ένας γιατρός, ένας ειδικός κ.λπ. λένε ότι πιστεύουν την ίδια ιστορία, τότε θα πιστέψουμε πολύ πιο γρήγορα. Έτσι, με τη βοήθεια συνεργών και κατάλληλων μέσων, είναι πολύ εύκολο να πυροδοτηθεί μια πεποίθηση σε έναν πληθυσμό. Όσο περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ή ισχυρίζονται ότι πιστεύουν, τόσο περισσότερο θα εξαπλωθεί η πεποίθηση. Προσθέστε σε αυτό μερικές προσωπικότητες πρόθυμες να παίξουν μαζί, και το θέμα έχει διευθετηθεί. Η πεποίθηση θα επηρεάσει στη συνέχεια τη συμπεριφορά κάθε ατόμου προς την επιθυμητή κατεύθυνση χωρίς καμία αντίσταση.
Τέλος, θα είναι δύσκολο να γυρίσουμε το χρόνο πίσω. Πράγματι, όπως είδαμε, είμαστε πολύ προσκολλημένοι στις πεποιθήσεις μας. Οι πεποιθήσεις μας κρατούν με δύο ισχυρούς δεσμούς. Ο πρώτος είναι κοινωνικός, διότι οι πεποιθήσεις μας καθορίζουν τις ομάδες μελών μας. Ο δεύτερος είναι εγωιστικός, καθώς χτίζουμε την προσωπικότητά μας μέσω των πεποιθήσεών μας. Αυτοί οι δύο ισχυροί δεσμοί καθιστούν τις πεποιθήσεις μας πολύ επίμονες.
“Ο άνθρωπος είναι ευκολόπιστο ζώο και πρέπει να
πιστεύει κάτι. Ελλείψει καλών λόγων για να πιστέψει, θα
αρκεστεί σε κακούς. ”
Bertrand Russel
Η ικανότητά μας να πιστεύουμε εκμεταλλεύεται πλέον ευρέως στην κοινωνία μας, και οι τεχνικές για να μας πείσουν έχουν επίσης εξελιχθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Υπάρχει ένας αυξανόμενος όγκος ερευνών μάρκετινγκ, αλλά και στη διαχείριση του προσωπικού και στην πολιτική.
Ο αυταρχικός προϊστάμενος τμήματος που συνήθιζε να ηγείται της ομάδας του με σιδερένια πυγμή έχει πλέον αντικατασταθεί από το δυναμικό, φιλικής εμφάνισης στέλεχος που γνωρίζει πώς να χειρίζεται με τελειότητα όλες τις μεθόδους πειθούς που διδάσκονται στις σχολές διοίκησης επιχειρήσεων. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, που κάποτε ήταν μια δυσπρόσιτη προσωπικότητα, είναι τώρα προσιτός. Επίσης, δεν χάνει ευκαιρία να ανακατευτεί με το πλήθος.
Πριν από τριάντα χρόνια, παρουσιαστές τηλεοπτικών ειδήσεων όπως ο Roger Gicquel ή ο Yves Mourousi ήξεραν πώς να παραμένουν ουδέτεροι απέναντι στα τρέχοντα γεγονότα. Σήμερα, οι ειδησεογραφικοί μας αστέρες είναι πολύ χαμογελαστοί. Ανάλογα με το θέμα, ξέρουν να υιοθετούν με ευκολία ένα σοβαρό, αγανακτισμένο, σκωπτικό ή, αντίθετα, επιδοκιμαστικό ή και ενθουσιώδες ύφος. Η συμπάθεια και τα συναισθήματα που εκδηλώνονται ή προκαλούνται είναι βασικοί μοχλοί πειθούς. Έτσι, όλοι έχουν γίνει πολύ συμπαθείς και εμπαθείς.
Ποτέ δεν πιστέψαμε τόσο πολύ όσο σήμερα, επειδή κατακλυζόμαστε από πληροφορίες που θα ήταν αδύνατο να επαληθευτούν. Έτσι, βασιζόμαστε σε ειδικούς, δημοσιογράφους, πολιτικούς κ.λπ. και επιλέγουμε τις πεποιθήσεις μας από τα λίγα επιχειρήματα που μας παρουσιάζονται. Όλα αυτά, βέβαια, αναπτύχθηκαν για να μας δείξουν τη σωστή κατεύθυνση. Ακόμη και τα εναλλακτικά μέσα ενημέρωσης λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο, διότι σήμερα η ειλικρίνεια δεν υπάρχει πλέον στην επικοινωνία, αν υπήρχε ποτέ. Ο μόνος στόχος είναι να πείσουν για να επηρεάσουν τους ακροατές ή τους αναγνώστες.
Έτσι, όσοι δημιουργούν μια μεγάλη κοινότητα στα κοινωνικά δίκτυα δεν αναγνωρίζονται ως δημοσιογράφοι, αρθρογράφοι ή κωμικοί, αλλά ως επηρεαστές, επειδή αυτή είναι η πρωταρχική τους λειτουργία.
Πληρώνονται από εμπορικά σήματα, ενώσεις ή πολιτικά κόμματα για να επηρεάσουν την κοινότητά τους προς την επιθυμητή κατεύθυνση. Το μυαλό μας έχει προσαρμοστεί και τώρα χρειάζεται πολύ λίγο χρόνο για να σχηματίσει μια πεποίθηση. Λίγα στοιχεία αρκούν γι’ αυτό, και όσο περισσότερο μπορούμε να σχηματίσουμε γνώμη, τόσο πιο ικανοποιημένοι είμαστε. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης έχουν καταφέρει έτσι να μας εθίσουν, και τώρα είμαστε συνεχώς σε αναζήτηση της παραμικρής πληροφορίας για να σχηματίσουμε τη γνώμη μας. Αυτός ο φαύλος κύκλος μας έχει απομακρύνει από τον προσωπικό προβληματισμό, ο οποίος δεν έχει πλέον θέση σε αυτή τη διαδικασία.
Αυτό έχει γίνει δουλειά των δημοσιογράφων και των εμπειρογνωμόνων που προσκαλούνται σε τηλεοπτικές εκπομπές, των πολιτικών ή των παραγόντων επιρροής, οι οποίοι είναι πλέον ευτυχείς να σκέφτονται για εμάς.“
Jacques Huz – Βιβλίο: Χειραγώγηση των πεποιθήσεων – Το απόλυτο όπλο των δικτατοριών
