(«ΠΟΛΥΠΟΛΙΚΟΤΗΤΑ»- Μέρος 4)
Η ιδιοφυΐα του Μπίσμαρκ, καθώς και το μεγάλο του ελάττωμα, ήταν ίδια με αυτά ενός άλλου εξέχοντος πολιτικού του γερμανόφωνου κόσμου του δέκατου ένατου αιώνα, του πρίγκιπα Κλέμενς Μέτερνιχ. Και οι δύο άνδρες ήταν τεχνίτες, ικανοί να συγκρατήσουν το μέλλον, χτίζοντας ένα εύθραυστο παρόν από κομμάτια του παρελθόντος.
Ρόμπερτ Ντεηβιντ Κάπλαν
Το πρόσφατο σύντομο βιβλίο του Ρόμπερτ Κάπλαν «Ο Τραγικός Νους : Φόβος, Πεπρωμένο και το Φορτίο της Εξουσίας» («The Tragic Mind: Fear, Fate, and the Burden of Power»,Νιού Χέϊβεν – Λονδίνο, εκδόσεις Yale University Press, 2023) είναι ένα πόνημα για την ηθική ψυχολογία της ηγεσίας. Ο Κάπλαν είναι ένας από τους παραγωγικότερους συγγραφείς της Αμερικής (έχει γράψει περισσότερα από είκοσι βιβλία), παράγει δε με ικανό ταλέντο, προσιτή γραφή που μεταφέρει μεγάλη διορατικότητα. Όπως και το προηγούμενο βιβλίο του «Αδριατική» το 2022, ο «Τραγικός Νους» έχει μιαν αναδρομική ποιότητα: ο έμπειρος Αμερικανοεβραίος συγγραφέας κοιτάζει προς τα οπίσω, σε μια μακρά δημόσια σταδιοδρομία και μιλάει για βιβλία που τον έχουν «θρέψει» και σχηματίσει, καθώς και για διδάγματα (συχνά πικρά) που πήρε. Οι άνθρωποι που κατατρίβονται με την μελέτη της Πολιτικής και της «πολιτικής», με την ηγεσία και τους ηγέτες, αξίζει να μελετήσουν επιμελώς αυτό το βιβλίο.Επίσης όσοι ανησυχούν για την κατεύθυνση Δύσεως και της αμερικανικής ηγεσίας της, το βιβλίο περιλαμβάνει πολλά ουσιώδη και ανησυχητικά στοιχεία, που πρέπει να αξιολογούνται δεόντως.
Στο δεύτερο κείμενο αυτής της συνέχειας, κατέγραψα πως ο διάσημος και σπουδαίος συγγραφέας Ρόμπερτ Κάπλαν είναι ένας Αμερικανοεβραίος τέως νεοσυντηρητικός [«Neocon»servative], κήρυκας και απολογητής της Δυτικής ηγεμονίας υπό την κυριαρχία των ΗΠΑ, ο οποίος υπηρέτησε την στρατιωτική του θητεία στο Ισραήλ. Είναι επίσης Καθηγητής στην έδρα Robert Strausz Hupé (επ΄ονόματι του Αυστροαμερικανού διπλωμάτη και γεωπολιτικού, 1903–2002) της Γεωπολιτικής στο «Ινστιτούτο Ερεύνης Εξωτερικής Πολιτικής» [(«Foreign Policy Research Institute -FPRI»). Το FPRI είναι μία έγκριτη αμερικανική διεθνοπολιτική «δεξαμενή σκέψεως» με έδρα τη Φιλαδέλφεια της Πενσυλβάνια, όπου διεξάγεται έρευνα για την διεθνή γεωπολιτική, τις διεθνείς σχέσεις και την διεθνή ασφάλεια στις διάφορες περιοχές του κόσμου]
Ο Ρόμπερτ Κάπλαν δεν είναι μόνο σπουδαίος συγγραφέας, αλλά είναι και πολιτικά ενεργός παράγων του κράτους του : Έχει υπηρετήσει στο Συμβούλιο Αμυντικής Πολιτικής του Πενταγώνου το 2009 και υπήρξε εκλεκτό μέλος της «Εκτελεστικής Επιτροπής του Αρχηγού Ναυτικών Επιχειρήσεων». [Η Επιτροπή εξετάζει θέματα που σχετίζονται με τον ρόλο της ναυτικής ισχύος στο διεθνές στρατηγικό περιβάλλον. Επανεξετάζει τις τρέχουσες και προτεινόμενες πολιτικές του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού για να παρέχει συμβουλές σχετικά με την ενίσχυση της αποτελεσματικότητός του στην υποστήριξη της πολιτικής εθνικής ασφάλειας. Επίσης συνιστά εναλλακτικές πολιτικές υπό το φως των εξελισσομένων πολιτικών, οικονομικών, τεχνολογικών, στρατιωτικών και κοινωνικών συνθηκών]. Αξίζει λοιπόν να ιχνηλατούμε και να μελετάμε προσεκτικά το έργο του, μια χρηστική «στοίβα ιστορικών στιγμιότυπων» που, όταν τα δεις με μεθοδικήν εστίαση, παρουσιάζουν εν τέλει μια κινούμενη εικόνα, μιαν αποκαλυπτική «κινηματογραφική καταγραφή» της ιστορικής και της περιρρέουσας πραγματικότητος.
Στο προαναφερόμενο πρόσφατο βιβλίο του για τον «Τραγικό Νού», τελευταία συνεισφορά του Κάπλαν στην γεωπολιτική, παρουσιάζονται οι θεοί, (όχι ο Θεός): Επικαλούμενος την τραγωδία «Αίας» του Σοφοκλέους, ο Κάπλαν γράφει χαρακτηριστικά «και οι θεοί αγαπούν τους φρονίμους» («τοὺς δὲ σώφρονας θεοὶ φιλοῦσι»). Βασιζόμενος κυρίως στους Έλληνες τραγικούς, ο Κάπλαν εστιάζει σε ένα φύλλο από το βιβλίον του Βρετανού γεωγράφου Σερ Χάλφορντ Τζων Μακίντερ (Sir Halford John Mackinder, 1861 –1947). Ο Μακίντερ, ιδρυτής της γεωπολιτικής αναλύσεως, «αδελφοποίησε» την μελέτη της γεωγραφίας και των συστημάτων των θρησκευτικών πεποιθήσεων. Ειδικότερα, επίστευεν ότι η διαφορά μεταξύ του Ρωμαιοκαθολικισμού και του Ορθοδόξου Χριστιανισμού ήταν ιδιαιτέρως σημαντική για τις παγκόσμιες υποθέσεις. Για τον Κάπλαν, μια σοφή γεωπολιτική προσέγγιση λαμβάνει οπωσδήποτε υπόψη της και τους γεωγραφικούς χάρτες και οπωσδήποτε … τους Έλληνες. Γράφει : «Η γεωπολιτική – η μάχη του χώρου και της ισχύος, που διεξάγεται σε ένα γεωγραφικό πλαίσιο – είναι εγγενώς τραγική». Οι τραγικοί «γνωρίζουν πως υπάρχει σε λειτουργία ένας ανώτερος μηχανισμός. Αυτός ο ανώτερος μηχανισμός δεν σημαίνει τίποτα λιγότερο από μια μορφή τάξεως πέρα από αυτήν των ανδρών και των γυναικών. Μπορεί ο μηχανισμός να είναι άδικος, αλλά όπως και η ανάγκη, πρέπει να γίνει αποδεκτός». Ο Κάπλαν συνιστά στους ηγέτες να διαλογίζονται γύρω από τον Άμλετ (Τρίτη Πράξη – Δεύτερη σκηνή, όπου ο Βασιλεύς λεέι : «Κάθε μια από τις θελήσεις μας είναι παίγνιο της τύχης. Οι σκέψεις μας είναι δικές μας, αλλά η έκβασή τους δεν μας ανήκει διόλου»
Σε αντίθεση με τα περισσότερα βιβλία του Κάπλαν, το «The Tragic Mind» δεν είναι απλώς μια εδελεχής ανάλυση της σύγχρονης γεωπολιτικής. Τα βιβλία του συνήθως έχουν μιαν ιδιάζουσα και ευκρινή υπογραφή: είτε μια βαθιά «βύθιση» σε μια συγκρουσιακή περιοχή του κόσμου, είτε μια παρουσίαση και προσφορά ενός πραγματώσιμου μοντέλου ανθρωπιστικής διακυβερνήσεως. Οι αναφορές του τροφοδοτούνται πάντα από γνώσεις αντλούμενες από την τεράστια ανάγνωση του ταξιδιωτικών βιβλίων, φιλοσοφίας και ιστορίας. Αυτό το βιβλίο όμως είναι πραγματικά ένα έργο για την ανθρώπινη ψυχή και την σχέση της με την αξιολόγηση της πραγματικότητος.
Αν και ο χάρτης είναι όπως λέει ο Κάπλαν «το θεμέλιον όλης της γνώσεως» («η κατανόηση των παγκοσμίων γεγονότων αρχίζει με τους χάρτες και τελειώνει με τον Σαίξπηρ», το να βασιζόμαστε για την γεωπολιτική μόνον στην γεωγραφία είναι «υποτίμησή» της, διότι η στρατηγική ευρίσκεται εν τέλει στην «επαρχία της καρδιάς». Αναφέρει τον Άμλετ, καθώς κραδαίνει το κρανίο του γελωτοποιού Γιόρικ: «Αυτό το κρανίο είχε μια γλώσσα και κάποτε μπορούσε να τραγουδήσει». Απαραίτητη είναι λοιπόν μία ηθική ψυχολογία, κυρίως η καλλιέργεια της αρετής της ταπεινοφροσύνης. Ο Κάπλαν ευρίσκει και πάλι το καθοδηγητικό υψηλόφρον νόημα στον σοφόκλειο «Αίαντα»: «ὡς ἡμέρα κλίνει τε κἀνάγει πάλιν ἅπαντα τἀνθρώπεια» (Μια ημέρα μόνον αναστυλώνει ή συντρίβει όλα τα ανθρώπινα).
Σε μια στιγμή που ακούμε τόσα πολλά για την εξέχουσα σημασία της αγγλοαμερικανικής συντμήσεως S.T.E.M. («Science, Technology, Engineering, Mathematics» – Επιστήμη, Τεχνολογία, Μηχανική και Μαθηματικά , ως λέξη = «βλαστός») ως κορμού της ορθής εκπαιδεύσεως για το μέλλον μας, ο Κάπλαν δίνει έμφαση αλλού : Οι μεγάλοι ηγέτες πρέπει να διαβάζουν εξαιρετικά βιβλία ! Ο κατάλογος αναγνώσεως περιλαμβάνει τους αρχαίους Έλληνες τραγικούς, τους φιλοσόφους Σοπενχάουερ, Νίτσε και Καμύ, και μεταξύ των συγγραφέων, τον Χέρμαν Μέλβιλ. [Οι χαρακτήρες του Μέλβιλ είναι όλοι απασχολημένοι από την ίδια έντονη, υπεράνθρωπη και αιώνια αναζήτηση για το Απόλυτο ανάμεσα στις σχετικές εκδηλώσεις του, από μιαν εμμονή για τα όρια της γνώσεως, εμμονή που οδηγεί σε ζητήματα περί της υπάρξεως και της φύσεως του Θεού, για την αδιαφορία του σύμπαντος, καθώς και για το πρόβλημα του κακού]
Ο Κάπλαν εκφράζεται σαφέστατα : «Στην ελληνική τραγωδία, ένα τακτοποιημένο σύμπαν —το αντίθετον του χάους—είναι πάντα μία αρετή». Δικαίως λοιπόν οι Έλληνες αισθάνονταν φρίκη για την «βία στερουμένη θέματος». «Η αναρχία ήταν ο μεγαλύτερος, ο θεμελιωδέστερος φόβος των αρχαίων Ελλήνων». Αυτός ο φόβος όμως δεν τους παρέλυσε. Όχι μόνο εστίασε τον ελληνικό νου στην πραγματικότητα, αλλά εδίδαξε στους Έλληνες το ουσιαστικό μάθημα της στρατηγικής σεμνότητος. Παραθέτοντας ξανά τον Αίαντα, γράφει : «οὐ γάρ ποτ᾽ οὔτ᾽ ἂν ἐν πόλει νόμοι καλῶς φέροιντ᾽ ἄν, ἔνθα μὴ καθεστήκῃ δέος» (Γιατί ποτέ μέσα στην πόλη οι νόμοι δεν κρατούν το κύρος τους, αν από δίπλα δεν υπάρχει κάποιος φόβος). Πράγματι, στα ποικίλα δρώμενα της ζωής, ο φόβος, σωστά καλλιεργημένος, προσφέρει ανήσυχη και αγχωτική, αλλά χρήσιμη προνοητικότητα.
Όπως ο Κάπλαν συλλογίζεται την δική του εμπειρία ζωής καταγράφει : «Ο μόνος τρόπος να ξεφύγεις από τη φιλοδοξία είναι μέσω του φόβου. Όχι προσωπικού φόβου, όπως εκείνος που εγνώρισα στο Ιράκ, αλλά θεϊκού φόβου, για τις μεγαλύτερες ενεργές δυνάμεις». Το πρόβλημα με την αμερικανική πολιτική δεν είναι απλώς ότι έχει δημιουργηθεί από ανθρώπους που δεν καταλαβαίνουν τους τόπους εκείνους τους οποίους θα κυβερνούσαν, αλλά, κριτικά, η νοοτροπία τους είναι όλη λανθασμένη – καθοδηγείται από την αρχαιοελληνική «ύβρη». Οι υπεύθυνοι χαράξεως πολιτικής πρέπει να λάβουν σοβαρά υπόψη τα σχόλια του Αρθούρου Σοπενχάουερ ότι «η ματαιοδοξία κυριεύει κάθε ανθρώπινη προσπάθεια» και ότι «ολόκληρος ο κόσμος είναι ένας τόπος εξιλεώσεως». Ή για να θυμηθούμε και πάλι τον Σαίξπηρ, παραθέτω από το «Αντώνιος και Κλεοπάτρα» στην 4η Πράξη και 15η σκηνή, καθώς ο Μάρκος Αντώνιος πεθαίνει, την Κλεοπάτρα να λέει : «Δεν υπάρχει τίποτα αξιοσημείωτο κάτω από την επισκέπτρια σελήνη».
Χρειάζονται την ενορατικότητα του Νίτσε ότι ο θεός Διόνυσος μπορεί να μας επισκεφτεί ανά πάσα στιγμή. Κάποιος σκέπτεται και πάλι το απόσπασμα από τον σοφόκλειο Αίαντα : «ὑπέρκοπον μηδέν ποτ᾽ εἴπῃς αὐτὸς ἐς θεοὺς ἔπος» (να μη ξεστομίσεις λόγο θρασύ για τους θεούς ποτέ σου).
Οι Έλληνες είχαν άλλο ένα κρίσιμο μάθημα να δώσουν. Το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η εξουσία δεν είναι το κακό, αλλά η επιλογή μεταξύ δύο ανταγωνιστικών αγαθών. Επ΄αυτού ο οξυδερκής Κάπλαν αναφέρει: «Όπως το όρισαν οι Έλληνες, τραγωδία δεν είναι ο θρίαμβος του κακού επί του καλού αλλά ο θρίαμβος ενός καλού έναντι ενός άλλου καλού, ένας θρίαμβος που προκαλεί πόνο. Η απομάκρυνση του Σαντάμ Χουσεΐν ήταν καλό, αλλά αντικατέστησε ένα μεγαλύτερο αγαθό: ένα δείγμα, μίαν όψη, μιαν ομοίωση τάξεως, μία φαινομενική έστω τάξη.»
Ο Κάπλαν βρίσκει ιδιαιτέρως ουσιώδη την επαναλαμβανόμενη επωδό σε όλη τη διάρκεια του βιβλίου του Αλμπέρ Καμύ «Ο επαναστατημένος άνθρωπος» (L’ Homme révolté, 1951): «αναζητήστε δικαιοσύνη έχοντας πάντα επίγνωση ότι οι καλύτερες προσπάθειές σας πρέπει να περιοριστούν εάν πρόκειται να παραμείνουν καλές !».
«Όλες οι προηγούμενες γενιές στην ανθρώπινη ιστορία είχαν εμμονή με την τάξη», γράφει ο Κάπλαν. Σχεδόν όλοι οι Δυτικοί που ζουν σήμερα γνωρίζουν μόνο μιαν άνευ προηγουμένου ασφάλεια. Ο Κάπλαν κατόπιν στρέφεται στον Φρόιντ για την προειδοποίηση: «Η πολιτισμένη κοινωνία απειλείται διαρκώς από αποσύνθεση», από το βιβλίον «Ο Πολιτισμός Πηγή Δυστυχίας», που γράφτηκε από το Σίγκμουντ Φρόυντ το 1929 και πρωτοεκδόθηκε το 1930 στην γερμανική, («Das Unbehagen in der Kultur», «Η Δυσφορία μέσα στον Πολιτισμό»). Ο άνθρωπος απειλείται πάντα από αναρίθμητα βάσανα και πόνους, όπως δηλώνεται στον «Οιδίποδα Τύραννο» από τον Χορό στον ακροτελεύτιο λόγο του : «ὥστε θνητὸν ὄντ᾽ ἐκείνην τὴν τελευταίαν ἰδεῖν ἡμέραν ἐπισκοποῦντα μηδέν᾽ ὀλβίζειν, πρὶν ἂν τέρμα τοῦ βίου περάσῃ μηδὲν ἀλγεινὸν παθών» (Έτσι, ως να ιδούμε τη στερνήν ημέρα καρτερώντας, θνητό ας μη μακαρίζουμε κανένα, πριν να φτάσει στην ύστερη ώρα της ζωής δίχως καημούς και πόνους).
Το χειρότερο από αυτό είναι ότι όχι μόνο δεν έχουμε καμία εμπειρία ανασφαλείας, αλλά επίσης περιφρονούμε τους προγόνους μας. Ο μεγάλος Αλεξάντρ Ισαάγεβιτς Σολτζενίτσυν παρατηρεί ότι «καμία φυλή δεν θα επιβιώσει πολύ με μια λατρεία νεολαίας», επειδή η τάξη κληρονομείται αποκλειστικά από τους προγόνους. Ο Κάπλαν ανησυχεί ότι η προγονολατρεία της Κίνας της δίνει το πλεονέκτημα στην σημερινή γεωπολιτική αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ. Και όχι μόνον αυτό, αλλά η Δύση συνδέεται πλέον με τον ασφυκτικό περιορισμό των πολιτικών ιδεών. Οι Δυτικοί έχουν οδηγηθεί να πιστεύουν ότι μόνο τα σύγχρονα ανώνυμα γραφειοκρατικά κράτη των «ειδικών» μπορούν να παράσχουν την αναγκαία κοινωνική και πολιτική τάξη. Η πολιτική των ΗΠΑ και των Δυτικών μιμητών και λακέδων τους, περιφρονεί και απαξιώνει σταθερά στις φυλετικές και εθνικές πίστεις και αφοσιώσεις που στις περισσότερες κοινωνίες προσφέρουν τάξη. Αυτή η απαξίωση, η περιφρόνηση έχει οδηγήσει σε χάος κάθε μεταψυχροπολεμική αμερικανική φιλοδοξία και υπήρξε καταστροφή για εκατομμύρια ανθρώπων στον υπόλοιπο κόσμο. Οι Αμερικανοί υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής πρέπει να μάθουν και να συνειδητοποήσουν ότι υπάρχουν αρκετές ποικιλίες κατάλληλων πολιτικών μορφών. Για παράδειγμα, εκτός από έναν ρομαντισμό γύρω από το βρετανικό στέμμα, σχεδόν κανείς «προοδευτικός» Δυτικός δεν παίρνει σοβαρά την μοναρχία. Όμως, ο Κάπλαν πιστεύει ότι αυτό είναι τουλάχιστον ένα ιστορικό και πρακτικό λάθος, επειδή η μοναρχία διανέμει κοινωνική τάξη, εκμεταλλευόμενη το γεγονός ότι «στο τέλος της ημέρας, η παράδοση είναι τα πάντα». Επιπλέον επισημαίνει ότι, συγκριτικά, οι πλέον ανθρωπιστικές χώρες της Μέσης Ανατολής είναι όλες μοναρχίες.
Η μετριοπάθεια είναι απαραίτητη στη χάραξη πολιτικής. Ο Κάπλαν υποστηρίζει πως ο τελευταίος Πρόεδρος των ΗΠΑ που κατανοούσε την τραγωδία, ήταν ο Τζωρτζ Μπους, ο «Πρεσβύτερος». «Ο τελευταίος αριστοκράτης μας στον Λευκό Οίκο» εγνώριζε και κατανοούσε τον πόλεμο, οπότε έτσι η στρατηγική ου σεμνότητα εκαθόρισε τη θητεία του».
Ο Κάπλαν σχολιάζοντας το σαιξπηρικό έργο σημειώνει ότι το «Ιούλιος Καίσαρ» και το «Αντώνιος και Κλεοπάτρα» τοποθετούνται σε σαφώς διαφορετικές πολιτικές στιγμές της ιστορίας της Ρώμης. Το πρώτο έργο αφορά σε μιαν ανερχόμενη επαρχιακή Ρώμη, ενώ το δεύτερο αφορά στην αυτοκρατορική Ρώμη. Η ξένη περιπέτεια του Αντωνίου τελειώνει σε καταστροφή. Ο Κάπλαν πιστεύει πως η Αμερική πρέπει να θέσει ως κορυφαίο εποικοδόμημα της σκέψεώς της την αναλυτική προσέγγιση του Σαίξπηρ όπου η καθολικότης αφαιρεί το θράσος της αυτενεργείας από συμφέρον. Οι κύκλοι πολιτικής των ΗΠΑ πρέπει να αναγνωρίσουν ότι όσο περισσότερη ισχύς εξαπλώνεται στην επικράτεια, τόσο περισσότερη τριβή βιώνεται: «Ο κόσμος είχε ιστορίες και παραδόσεις που δεν υπόκεινται στην ιστορική εμπειρία της Αμερικής με τη δημοκρατία», γράφει ο Κάπλαν. Επιπλέον, ανησυχεί ότι η τεχνολογία μας είναι ένας ψεύτικος φίλος, καθώς προωθεί την ψευδαίσθηση της ασφαλείας. Σε μια συναρπαστική του παρατήρηση αφηγείται ότι επιβαίνοντας σε πολεμικά σκάφη, εισέρχεται «σε ένα αισθητηριακό περιβάλλον όπου κάθε σκληρή επιφάνεια είναι γκρίζα και ο καθένας μπορεί ουσιαστικά να μυρίσει την θερμότητα των οθονών υγρών κρυστάλλων. Η ένταση εδώ είναι τόσο μεγάλη όσο εκείνη υπό παραγματικά πυρά στο Ιράκ, καθώς τώρα ο εχθρός είναι ένα “κλικ” μακριά. Η ομίχλη του πολέμου είναι τόσο πυκνή στην θάλασσα, όσο στην έρημο…». Η τραγική σκέψη μπορεί να μας βοηθήσει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση των ψευδαισθήσεων μας.
Η μετριοπάθεια στη χάραξη πολιτικής είναι απαραίτητη. Ο Κάπλαν υπενθυμίζει στους αναγνώστες ότι οι πρόσφατες αποτυχίες της πολιτικής των ΗΠΑ δεν είναι μόνον το Ιράκ, η Λιβύη, το Αφγανιστάν και η Ουκρανία, αλλά παραλλήλως και δίχως σταρτιωτική εμπλοκή, η Νιγηρία, η Νότια Αφρική και η Αιθιοπία. Υποστηρίζει επίσης πως ο τελευταίος Πρόεδρος των ΗΠΑ που κατανοούσε την τραγωδία, ήταν ο Τζωρτζ Χέρμπερτ Γουώκερ Μπους, ο «Πρεσβύτερος». Όπως ισχυρίζεται «Ο τελευταίος αριστοκράτης μας στον Λευκόν Οίκο» εγνώριζε και κατανοούσε τον πόλεμο, οπότε η στρατηγική σεμνότητα εκαθόρισε τη θητεία του. Το ίδιο ισχύει και για τον Πρόεδρο Αίζενχάουερ, ο οποίος, έδειξε θάρρος και συνάμα συγκράτηση όταν τον παρότρυναν να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα κατά την διάρκεια του κορεατικού πολέμου. Μετά τον Μπους τον Πρεσβύτερο, κανένας Αμερικανός πρόεδρος δεν έχει πλέον πολεμήσει ο ίδιος, και αυτό ισχύει κυρίως για την αμερικανική πολιτική ελίτ. Ο Κάπλαν πιστεύει πως η προσωπική ετοιμότητα για πόλεμο είναι ζωτικής σημασίας για την ορθή πολιτική και γι ‘αυτό ελπίζει πολλά στις αμερικανικές στρατιωτικές ακαδημίες, ως πηγή αυριανών Ηγετών: «Γι’ αυτό οι συναισθηματικά πλέον εξελιγμένοι μαθητές που αντιμετώπισα ως δάσκαλος ήταν στα στρατιωτικά κολέγια πολέμου». Εάν ελλείπει αυτή η νοοψυχική προετοιμασία, του στρατιώτη οι λοιποί ευρισκόμενοι στην ηγεσία πρέπει να στραφούν σε σπουδαία βιβλία: «Σε αυτήν την προσπάθεια, τα κλασικά λογοτεχνικά έργα θα είναι τελικώς πιο σταθεροί και πιο χρήσιμοι οδηγοί από οποιαδήποτε μεθοδολογία κοινωνικών επιστημών, για όλους όσους δεν είχαν προσωπική εμπειρία με τον πόλεμο και τον θάνατο».
Συζητώντας για την πολυσύνθετη και πολυδαίδαλη γραφειοκρατία των ΗΠΑ, ο Κάπλαν προσθέτει ένα ακόμη αποκαλυπτικό και σκοτεινό στρώμα στην ηθική μας ψυχολογία: Ναι μεν διατηρεί μιάν αντιπαλότητα και απαξιωτική άποψη για τον Πούτιν ως σαιξπηρικό Ιάγο στον ‘Οθέλλο, αλλά ξεκαθαρίζει πως οι γραφειοκράτες της Ουάσινγκτον, κρατικοί υπάλληλοι, άνθρωποι με σαφώς λιγότερη γνώση και αυτογνωσία από αυτόν, «διατιμούν ανέξοδα και πολύ φθηνά την ζωή των άλλων»-και των συμπατριωτών τους-. [Ο Ιάγος είναι μακιαβελιστής, αδίστακτος μηχανορράφος και χειραγωγός των γύρω του, μιας και συχνά αναφέρεται ως «έντιμος Ιάγος», επιδεικνύοντας την ικανότητά του να εξαπατά άλλους χαρακτήρες, ώστε όχι μόνο να μην τον υποπτευτούν, αλλά να υπολογίζουν σε αυτόν ως το πιθανότερο ειλικρινές άτομο. το κακό είναι συμβατό και μάλιστα φαίνεται να συνδέεται με εξαιρετικές δυνάμεις θελήσεως και διανοήσεως.]
Ο πόλεμος είναι η μοίρα των ανθρώπων και είναι πράγματι ενδιαφέρον το γεγονός πως ο Κάπλαν επικαλείται τα θέματα της μοναρχίας, της αριστοκρατίας και του θεϊκού με τα οποία συνδέουμε το πολεμικό ήθος. Σκεφθείτε μόνο την κηδεία της τελευταίας Αγγλίδας βασίλισσας Ελισσάβετ, το θρησκευτικό τελετουργικό και ντο απόλυτα στρατιωτικό χαρακτήρα της.
Εύχομαι ο Κάπλαν να είχε μελετήσει τον Ρώσο γεωπολιτικό στοχαστή, Αλεξάντρ Ντούγκιν. Τα θεωρητικά γραπτά του μεγάλου Ρώσου γεωπολιτικού πιθανότατα υπερβαίνουν τον Κάπλαν και ευρίσκονται διαρκώς στην επικαιρότητα. Πιθανώς ο Ντούγκιν λανθασμένα ονομάστηκε «εγκέφαλος του Πούτιν», παρόλα αυτά όμως είναι εξ αρχής ισχυρός υποστηρικτής του πολέμου της Ουκρανίας. Ξέρουμε πως έχει υποστεί τεράστιο προσωπικό πλήγμα για την υποστήριξή του στην εθνική υπόθεση: Η μονάκριβη κόρη του δολοφονήθηκε με μια βόμβα αυτοκινήτου που προοριζόταν για εκείνον, καθώς δανείσθηκε το αυτοκίνητό του. Η γεωπολιτική σκέψη του Ντούγκιν βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην άποψη του Μάρτιν Χάϊντεγκερ για τους Έλληνες. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Χάϊντεγκερ κατετρίβη σε βάθος με την ελληνική τραγωδία μόνον κατά τη διάρκεια των απερίφράστων εθνικοσοσιαλιστικών του ετών (1933-46).
Ο Ντούγκιν ευρίσκει εξαιρετικά ελκυστική την προσέγγιση του Χάϊντεγκερ στους Έλληνες, ιδίως καθώς αυτοί προετοιμάζονται να αντιμετωπίσουν έναν αφανιστικό κίνδυνο. Ο Κάπλαν πιστεύει ότι οι τραγωδίες διδάσκουν την άμβλυνση της διακινδύνευσης, ο Ντούγκιν ακριβώς το αντίθετο. Ο Ντούγκιν συγκλονίζεται από την μοίρα του ακατάβλητου Προμηθέα, που αποτελεί έναν ύμνο στο αδάμαστο ανθρώπινο πνεύμα, το οποίο τολμά να πολεμήσει ακόμη και τους θεούς. Αυτή η διαφορά στον τρόπο ερμηνείας των τραγωδιών δείχνει ότι η παροιμία από τα λόγια του μάντη Λοκόωντος στην Αινειάδα του Βιργιλίου εξακολουθεί να ισχύει: «Προσοχή στους Έλληνες κι΄όταν φέρνουν δώρα» (timeo Danaos et dona ferentes)
Ο Ελληνικός Κόσμος είχε όπως λέει ο Νίτσε την «ηθική του άστρου», ήταν λαμπρός και ανελέητος, με ένα σκοπό : να διατηρεί την ίδια απαράλλαχτη τροχιά. Χωρίς αμφιβολία οι θεοί έχουν να μας διδάξουν αρετές, αλλά όσοι αποπειρώνται γεωπολιτική ανάλυση ίσως πρέπει παράλληλα να αναρωτηθούν ποιά μαθήματα θα έπρεπε να μας διδάξει ο Θεός.
«Μακάρι να ζήσεις σε ενδιαφέρουσες στιγμές» («May you live in interests times»). Το ρητό προέρχεται από τον Άγγλο διπλωμάτη και πολιτικό Σερ Ώστεν Τζόζεφ Τσάμπερλαιν (Sir Austen Joseph Chamberlain 1863 –1937), σε μιαν ομιλία του τον Μάρτιο του 1936, όταν ανέφερε ότι κάποιος φίλος του είπε πως υπήρχε μια κινεζική κατάρα που είχε τη μορφή αυτού του ρητού.
Ο Άγγλος διπλωμάτης Σερ Χιού Μοντγκόμερυ Νάτσμπουλ Χιουγκέσεν (Sir Hughe Montgomery Knatchbull-Hugessen, 1886-1971) στο βιβλίο του «Διπλωμάτης στην Ειρήνη και στον πόλεμο» – («Diplomat in Peace and War», 1949), γράφει ότι το 1936, ένας φίλος του είπε για μια κινέζικη κατάρα : «Καλύτερα να είσαι σκύλος σε περιόδους ηρεμίας παρά άνθρωπος σε περιόδους χάους !»
[Στην πραγματικότητα η έκφραση προέρχεται από τον 3ο τόμο της συλλογής 40 παραδοσιακών διηγημάτων (του 1627), του Φενγκ Μενγκ Λονγκ, [(1574–1646) ιστορικού, μυθιστοριογράφου και ποιητή της ύστερης δυναστείας Μινγκ (1628 έως 1644)], με τον γενικό τίτλο «Σινγκσί Χένγκτζιαν»-«Ιστορίες για να ξυπνήσετε τον κόσμο». Στο 5ο έμμετρο εμβόλιμο από την 3η ιστορία «Ο μικροπωλητής λαδιού νικά την Βασίλισσα των Λουλουδιών»]
Το «May you live in interests times» είναι λοιπόν μια αγγλική έκφραση που υποστηρίζεται ότι είναι μετάφραση μιας παραδοσιακής κινέζικης κατάρας. Η έκφραση είναι αμφίσημη, εν μέρει πικρόχολη όσο και ειρωνική: Οι «ενδιαφέρουσες» στιγμές της ζωής είναι συνήθως και περίοδοι προβλημάτων.
Στην εξορία στην Ελβετία, λίγο πριν από τη Ρωσική επανάσταση, ο πολύς Λένιν έλεγε ότι: «Υπάρχουν δεκαετίες όπου δεν συμβαίνει τίποτα και υπάρχουν εβδομάδες όπου συμβαίνουν δεκαετίες». Η εύστοχη και περιεκτική αυτή φράση αποδόθηκε λανθασμένα στον Λένιν, για πρώτη φορά με αυτήν την μορφή το 2001 στο αντιπολεμικό άρθρο «Δεν θα φιμωθούμε», του τότε Εργατικού βουλευτή για την Γλασκώβη Τζωρτζ Γκάλογουαιη, το Σάββατο 20 Οκτωβρίου 2001 στην εφημερίδα «The Guardian»
Πράγματι, είναι απλοϊκή κοινοτοπία να λέμε ότι «ζούμε σε ιστορικούς καιρούς», στις «πιο ενδιαφέρουσες εποχές», ενώ στην πραγματικότητα υλοποιούμε μία κοινοτοπία που αποδόθηκε στον Λένιν, (αν και πιθανότατα δεν είπε αυτός πως «μπορούν να περάσουν δεκαετίες και να μη συμβεί τίποτα, ενώ μετά περνούν ημέρες και εβδομάδες και λίγοι μήνες και συμβαίνουν δεκαετίες»). Τώρα όμως, που μια τέτοια αντιστοιχία συνέβη σε συγκεκριμένα μέρη του κόσμου (όπως στην Ουκρανία, ξεκινώντας το 2022, ή στην Μέση Ανατολή, αιφνιδιαστικά μετά περίπου 20 χρόνια), μπορώ να πω ότι δεκαετίες ολόκληρες «συμβαίνουν» σε μήνες, εβδομάδες ή και ημέρες, για ολόκληρο το παγκόσμιο σύστημα ! Και το σύστημα είναι πράγματι παγκόσμιο, επειδή πλέον ζούμε σε έναν ενιαιοποιημένο, πιο ανήσυχο και συνάμα πιο κλειστοφοβικό κόσμο, δίχως «εξαιρέσεις», λόγω του τρόπου με τον οποίον η τεχνολογία δεν ενίκησε την γεωγραφία αλλά απλώς την συρρίκνωσε, οπότε είμαστε όλοι «κολλημένοι» μεταξύ μας, καθώς έχουν ελαχιστοποιηθεί τα κωλύματα χρόνου – αποστάσεως.
Ο Αλεξάντρ Ντούγκιν παρείχε μια δημοφιλή «εξήγηση» των θεωριών του Σάμιουελ Χάντινγκτον, του οποίου «Η σύγκρουση των πολιτισμών και η Ανακατασκευή της Παγκοσμίου Τάξεως» έθεσαν ακριβώς εκείνες τις εξελίξεις, οι οποίες μετά τρεις περίπου δεκαετίες έχουν πλέον παρέλθει. Ωστόσο, δεν διαβιούμε πνευματικά ακολουθώντας «κατά πόδας» τους Αμερικανούς και Βρετανούς στοχαστές, πομπούς και φορείς της κυρίαρχης «Δύσεως». Αλλά, κλίνουμε συνειδητά προς την πλευρά των συγχρόνων ή σχεδόν συγχρόνων Ευρωπαίων στοχαστών της πραγματικής, Ηπειρωτικής Εθνικής Ευρωπαϊκής Δεξιάς, όπως για παράδειγμα ο Μάρτιν Χάϊντεγκερ, ο Αλαίν ντε Μπενουά και ο Γκυγιώμ Φαίη (Martin Heidegger, Alain de Benoist και Guillaume Faye). Για εκείνους των οποίων η εμπειρία στους τομείς της διεθνοπολιτικής και της κοσμοθεωρήσεως είναι περιωρισμένη, τα κείμενά μας θα αποδειχθούν ένα χρήσιμο συμπλήρωμα και ίσως ακόμη ένα «διορθωτικό πορείας». Μακρυά από ανεδαφικές προκαταλήψεις, δαιμονολογικές αποστασιοποιήσεις και επιφυλάξεις, έστω και αν «ζήσουμε σε ενδιαφέρουσες στιγμές».
(συνεχίζεται)
