Στο αναρχικό πεδίο της διεθνής πολιτικής, όπου τα κράτη βρίσκονται σε συνεχή αγώνα για την επιβίωση και την εξουσία, η έννοια της εκλογικής νομιμότητας χρησιμοποιείται συχνά ως όπλο και όχι ως αρχή. Η πρόσφατη δήλωση του Υπουργείου Εξωτερικών της Ουκρανίας [1] και του Ευρωκοινοβουλίου [2], που χαρακτήρισαν τις πρόσφατες προεδρικές εκλογές στη Λευκορωσία ως «μη νόμιμες», αποτελεί μια εντυπωσιακή μελέτη περίπτωσης για τη στρατηγική χρήση της Kανονιστικής Rητορικής [3] για την προώθηση των κρατικών ιδιαίτερων συμφερόντων. Αυτή η δήλωση, σε συνδυασμό με την αμφιλεγόμενη ακύρωση των εκλογών στη Ρουμανία, υπογραμμίζει την εγγενή υποκρισία και την πολιτική της εξουσίας που υποστηρίζουν τέτοιες δηλώσεις από τους δυτικούς θεσμούς.

Από την οπτική γωνία του επιθετικού ρεαλισμού, αυτές οι ενέργειες της Δύσης δεν είναι κάτι μεμπτό ή σπάνιο, αλλά προβλέψιμες κινήσεις στην αμείλικτη αναζήτηση σχετικών κερδών και ασφάλειας στην διεθνή γεωπολιτική σκακιέρα.

Το Πλαίσιο του Επιθετικού Ρεαλισμού

Ο επιθετικός ρεαλισμός, όπως διατυπώνεται από τον John Mearsheimer, θεωρεί ότι τα κράτη λειτουργούν σε ένα σύστημα αυτοβοήθειας όπου δεν υπάρχει ανώτερη αρχή για να εγγυηθεί την επιβίωση τους. Σε ένα τέτοιο σύστημα, τα κράτη είναι εγγενώς επιθετικά, προσπαθώντας να μεγιστοποιήσουν την εξουσία τους για να εξασφαλίσουν την ασφάλεια τους και να κυριαρχήσουν στους πιθανούς ανταγωνιστές τους.

Αυτή η επιθυμία για εξουσία εκδηλώνεται συχνά με τη μορφή στρατιωτικής ενίσχυσης, συμμαχιών και, κρίσιμα, του ελέγχου του αφηγήματος (narrative), δηλαδή της χειραγώγησης των νορμών και των θεσμών με κύριο σκοπό την υπονόμευση των ανταγωνιστών τους.

Η έννοια της «νομιμότητας» δεν είναι ένα αντικειμενικό πρότυπο, αλλά ένα εργαλείο που τα κράτη εκμεταλλεύονται για να απονομιμοποιήσουν τους αντιπάλους τους και να ενισχύσουν τη δική τους θέση στην διεθνή ιεραρχία.

Η Δήλωση της Ουκρανίας & της ΕΕ: Μια Στρατηγική Κίνηση

Η καταδίκη των εκλογών στη Λευκορωσία από την Ουκρανία και το Ευρωκοινοβούλιο πρέπει να γίνει κατανοητή στο ευρύτερο πλαίσιο των περιφερειακών δυναμικών εξουσίας. Η Λευκορωσία, στενός σύμμαχος της Ρωσίας, αποτελεί ένα στρατηγικό οχυρό για τη Μόσχα έναντι της ανατολικής επέκτασης του ΝΑΤΟ. Με το να χαρακτηρίζουν την επανεκλογή Λουκασένκο ως μη νόμιμη, η Ουκρανία και το Ευρωκοινοβούλιο, δηλαδή η Εξωτερική Πολιτική των ΗΠΑ,  δεν εκφράζουν απλώς ανησυχίες για τις δημοκρατικές αρχές αλλά εμπλέκονται σε μια υπολογισμένη προσπάθεια να αποδυναμώσουν τη διεθνή θέση της Λευκορωσίας και, κατ’ επέκταση, την επιρροή της Ρωσίας στην περιοχή.

Η γλώσσα που χρησιμοποιεί το Υπουργείο Εξωτερικών της Ουκρανίας είναι χαρακτηριστική. Φράσεις όπως «πολιτική καταστολή», «έλλειψη εναλλακτικής επιλογής» και «μονόπρακτο πολιτικό θέατρο» έχουν σχεδιαστεί για να προκαλέσουν εικόνες αυταρχισμού και παρανομίας. Ωστόσο, από την οπτική γωνία του επιθετικού ρεαλισμού, αυτή η ρητορική έχει λιγότερο να κάνει με την προώθηση της δημοκρατίας και περισσότερο με την υπονόμευση ενός ανταγωνιστικού κράτους.

Η Ουκρανία, που έχει τη δική της πολυτάραχη ιστορία με την πρόσφατη πολιτική καταστολή της δημοκρατίας, αφού ο Ζελένσκυ παραμένει παράνομα στην κυβέρνηση, δύσκολα βρίσκεται σε θέση να κατηγορεί άλλες χώρες για δημοκρατικές παραβιάσεις. Ωστόσο, στο αναρχικό διεθνές σύστημα, η υποκρισία δεν είναι ένα μειονέκτημα, αλλά ένα εργαλείο. Με το να πλαισιώνει τις εκλογές στη Λευκορωσία ως μη νόμιμες, η Ουκρανία επιδιώκει να απομονώσει διπλωματικά τη Λευκορωσία, να αποδυναμώσει τις σχέσεις της με τα δυτικά κράτη και να ενισχύσει τη δική της θέση ως «δημοκρατικό» αντίβαρο στην ρωσική επιρροή. Φυσικά το ίδιο ισχύει και για το Ευρωκοινοβούλιο, αφού και οι δύο αυτοί παράγοντες επηρεάζονται, αν όχι ελέγχονται πλήρως, από την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ.

Η Ακύρωση των Εκλογών στη Ρουμανία: Ένας Διττός Κανόνας

Η περίπτωση της Ρουμανίας προσθέτει ένα ακόμη στρώμα πολυπλοκότητας σε αυτήν την ανάλυση. Η Ρουμανία, μέλος του ΝΑΤΟ και της ΕΕ, πρόσφατα ακύρωσε τις δικές της εκλογές υπό αμφιλεγόμενες συνθήκες, επικαλούμενη ανησυχίες για την ασφάλεια των ψηφοφόρων και την πολιτική αστάθεια. Ενώ οι εγχώριες αιτιολογίες για αυτήν την απόφαση μπορεί να είναι αμφισβητήσιμες, όμως οι διεθνείς επιπτώσεις είναι ξεκάθαρες. Με την ακύρωση των εκλογών της, η Ρουμανία έχει υπονομεύσει ουσιαστικά τις δικές της διεκδικήσεις για δημοκρατική νομιμότητα, ωστόσο έχει αντιμετωπίσει πολύ λιγότερη διεθνή εποπτεία και κατακραυγή από τη Λευκορωσία.

Αυτός ο διττός κανόνας είναι ενδεικτικός της πολιτικής εξουσίας που χαρακτηρίζει το διεθνές σύστημα. Η Ρουμανία, ως μέλος του δυτικού μπλοκ, επωφελείται από την προστασία και την υποστήριξη ισχυρών συμμάχων (ΝΑΤΟ), που είναι πρόθυμοι να αγνοήσουν τα “δημοκρατικά της ελαττώματα” για να διατηρήσουν μια ενωμένη πλευρά έναντι των αντιληπτών απειλών, όπως η Ρωσία και οι σύμμαχοί της. Αντίθετα, η Λευκορωσία, ως σύμμαχος της Ρωσίας, υπόκειται σε πιο σκληρή κριτική και μεγαλύτερη κατάκριση από τη Δύση, όχι επειδή οι ενέργειες της είναι εγγενώς πιο σοβαρές, αλλά επειδή βρίσκεται στην λάθος πλευρά της γεωπολιτικής διχοτόμησης.

Ο Ρόλος του Αφηγήματος στην Διεθνή Πολιτική της Εξουσίας

Από την οπτική γωνία του επιθετικού ρεαλισμού, οι νόρμες όπως η δημοκρατία και η εκλογική νομιμότητα δεν είναι σκοποί από μόνες τους, αλλά μέσα για έναν σκοπό. Τα κράτη επικαλούνται αυτές τις νόρμες επιλεκτικά, χρησιμοποιώντας τες για να δικαιολογήσουν τις ενέργειες τους και να απονομιμοποιήσουν τους αντιπάλους τους. Αυτή η οργανική χρήση των νορμών είναι ιδιαίτερα εμφανής στην περίπτωση της Ουκρανίας και της Ρουμανίας. Και τα δύο κράτη έχουν αξιοποιήσει τη ρητορική της δημοκρατίας για να προωθήσουν τα στρατηγικά τους συμφέροντα, ακόμα και όταν οι δικές τους ενέργειες υπονομεύουν τις αρχές που ισχυρίζονται ότι υπερασπίζονται.

Η αντίδραση της διεθνούς κοινότητας σε αυτές τις ενέργειες επιδεικνύει περαιτέρω την πρωτοκαθεδρία της εξουσίας έναντι των αρχών. Τα δυτικά κράτη, που συχνά καταδικάζουν αυταρχικές πρακτικές σε αντιμαχόμενα κράτη, έχουν επιδείξει εντυπωσιακή σιωπή σχετικά με την ακύρωση των εκλογών στη Ρουμανία. Αυτή η σιωπή δεν είναι μια παράλειψη, αλλά μια αντανάκλαση του στρατηγικού λογισμού που διέπει τη διεθνή πολιτική. Με το να αγνοούν τις ενέργειες της Ρουμανίας, τα δυτικά κράτη σηματοδοτούν την προθυμία τους να προτείνουν τη συνοχή της συμμαχίας έναντι της διατήρησης των αξιών, όπως η δημακρατία, ενισχύοντας την άποψη του επιθετικού ρεαλισμού ότι το εκάστοτε αφήγημα είναι υπόδουλο σε όποιον το δημιουργεί.

Η Διεθνής Τάξη με Βάση τους Κανόνες της Δύσης: Ένας Διττός Κανόνας σε Δράση

Αυτό το επεισόδιο είναι ένα ζωντανό παράδειγμα αυτού που οι κριτικοί συχνά περιγράφουν ως τη «διεθνή τάξη με βάση τους κανόνες» της Δύσης— ένα σύστημα όπου η Δύση επιβάλλει επιλεκτικά νόρμες και αρχές για να διατηρήσει την κυριαρχία της, ενώ εξαιρεί τον εαυτό της και τους συμμάχους της από τους ίδιους κανόνες. Η καταδίκη των εκλογών στη Λευκορωσία από την Ουκρανία και την ΕΕ, σε αντιπαράθεση με την ακύρωση των εκλογών στη Ρουμανία και την ήπια δυτική αντίδραση, υπογραμμίζει αυτόν τον διττό κανόνα. Η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ (Δύση), με επικεφαλής θεσμούς όπως το ΝΑΤΟ και την ΕΕ, συχνά θέτει τον εαυτό της ως τον παγκόσμιο διαιτητή της δημοκρατίας και της νομιμότητας. Ωστόσο, οι ενέργειες της αποκαλύπτουν μια πιο κυνική πραγματικότητα: η τάξη με βάση τους κανόνες είναι λιγότερο για την τήρηση των καθολικών αρχών και περισσότερο για την εδραίωση της δυτικής εξουσίας και την περιθωριοποίηση των αντιπάλων.

Έτσι όταν η Λευκορωσία, σύμμαχος της Ρωσίας, διεξάγει εκλογές που θεωρούνται ελαττωματικές από τα δυτικά πρότυπα, καταδικάζεται γρήγορα και απομονώνεται. Ωστόσο, όταν η Ρουμανία, μέλος του ΝΑΤΟ και της ΕΕ, ακυρώνει τις εκλογές της υπό αμφίβολες συνθήκες, η Δύση κλείνει τα μάτια της. Αυτή η ανισότητα δεν είναι τυχαία, αλλά μια εσκεμμένη στρατηγική. Η τάξη με βάση τους κανόνες λειτουργεί ως εργαλείο γεωπολιτικού ανταγωνισμού, επιτρέποντας στη Δύση να απονομιμοποιεί τους αντιπάλους της ενώ προστατεύει τους συμμάχους της από την εποπτεία και την κατάκριση.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι νόρμες όπως η δημοκρατία και η εκλογική νομιμότητα δεν εφαρμόζονται με συνέπεια, αλλά χρησιμοποιούνται ως όπλα για να ενισχύσουν την ηγεμονία της Δύσης. Για τους επιθετικούς ρεαλιστές, αυτό είναι ένα προβλέψιμο χαρακτηριστικό ενός αναρχικού συστήματος, όπου τα ισχυρά κράτη εκμεταλλεύονται τις νόρμες για να μεγιστοποιήσουν τα σχετικά τους κέρδη και να υπονομεύσουν τους ανταγωνιστές τους. Η τάξη με βάση τους κανόνες της Δύσης, μακριά από το να είναι ένας φάρος δικαιοσύνης, είναι μια εκδήλωση της ωμής πολιτικής εξουσίας ντυμένη στη γλώσσα της ηθικής.

Συμπεράσματα

Οι περιπτώσεις της Ουκρανίας, της Λευκορωσίας και της Ρουμανίας αναδεικνύουν την ψευδαίσθηση της νομιμότητας στη διεθνή πολιτική. Από την οπτική γωνία του επιθετικού ρεαλισμού, η δήλωση των εκλογών ως μη νόμιμων δεν είναι μια ηθική κρίση, αλλά μια στρατηγική κίνηση που σχεδιάζεται να αποδυναμώσει τους αντιπάλους και να ενισχύσει τη δική τους εξουσία. Τα κράτη λειτουργούν σε ένα σύστημα όπου η επιβίωση είναι ο υπέρτατος στόχος και η χειραγώγηση των νορμών είναι ένα βασικό εργαλείο για την επίτευξη αυτού του στόχου.

Η καταδίκη των εκλογών στη Λευκορωσία από την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ μέσω των διπλωματικών ενδιάμεσων (diplomatic proxy) της Ουκρανίας και της ΕΕ και η ακύρωση των εκλογών στη Ρουμανία δεν είναι αντιφάσεις, αλλά συμπληρωματικές στρατηγικές στην αναζήτηση σχετικών γεωπολιτικών κερδών. Και οι δύο ενέργειες αντανακλούν τις σκληρές πραγματικότητες ενός αναρχικού διεθνούς συστήματος, όπου η υποκρισία δεν είναι ένα ελάττωμα, αλλά ένα επιθυμητό χαρακτηριστικό.

Ως επιθετικοί ρεαλιστές, πρέπει να κοιτάξουμε πέρα από τη ρητορική της νομιμότητας και να εστιάσουμε στις υποκείμενες δυναμικές εξουσίας που καθοδηγούν τη συμπεριφορά των κρατών. Κάνοντας το, αποκτούμε μια σαφέστερη κατανόηση της πραγματικής φύσης της διεθνούς πολιτικής— αφού είναι ένας κόσμος όπου βασιλεύει η εξουσία και όχι οι αρχές και οι αξίες.