Χάιντεγκερ, Πλάτωνας, Μπλαβάτσκι και Φέη για το είναι, τον θάνατο και το πεπρωμένο
Το παρόν άρθρο εξετάζει την προσέγγιση του Martin Heidegger όσον αφορά το Dasein, τη θνητότητα, την ταυτότητα και την τεχνολογία, σε συνάρτηση με τις απόψεις του Πλάτωνα και της Helena Blavatsky για τη μετενσάρκωση. Στη συνέχεια, διερευνά πώς ο «Αρχαιοφουτουρισμός» του Guillaume Faye και το όραμά του για την Ευρωσιβηρία θα μπορούσαν να μετασχηματίσουν αυτά τα ζητήματα της μνήμης, του πεπρωμένου και της ανανέωσης σε ένα πολιτισμικό πρόγραμμα για το μέλλον της Ευρώπης.
[Η Ευρωσιβηρία είναι μια γεωπολιτική και ιδεολογική έννοια που εισήγαγε το 1998 ο Γάλλος θεωρητικός της Νέας Δεξιάς Guillaume Faye στο βιβλίο του «Archeofuturism» – «Αρχαιοφουτουρισμός». Αναφέρεται σε μια υποθετική, αυτοσυντηρούμενη συνομοσπονδία που εκτείνεται από την Ιρλανδία έως τη Ρωσία (Βλαδιβοστόκ), με στόχο τη δημιουργία μιας παγκόσμιας υπερδύναμης για τους γηγενείς Ευρωπαίους. Καλύπτει ολόκληρη τη βόρεια Ευρασία, ενώνοντας τηn Ευρώπη με τη Σιβηρία και τη Ρωσική Άπω Ανατολή σε μια ενιαία οικονομική και στρατιωτική οντότητα. Προτείνει ένα αυταρχικό, ιεραρχικό και αυτοκρατορικό μοντέλο διακυβέρνησης, το οποίο απορρίπτει τις φιλελεύθερες αξίες και τη δομή της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης.Βασίζεται στον εθνικισμό, επιδιώκοντας τον διαχωρισμό των πληθυσμών σε παγκόσμια κλίμακα με βάση την καταγωγή και την προστασία της λευκής ευρωπαϊκής ταυτότητας. Yποστηρίζει την πλήρη γεωπολιτική αντίθεση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον ισλαμικό κόσμο, ενώ προκρίνει συμμαχίες με ασιατικές δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ινδία. ]
Το έργο του Χάιντεγκερ μάς καλεί να διερωτηθούμε τι σημαίνει να υπάρχει κανείς σε μια εποχή που διασπά την προσοχή, εξασθενεί τους κληρονομημένους δεσμούς και ανάγει την εμπειρία σε πληροφορία. Ο σύγχρονος άνθρωπος διαθέτει μεγαλύτερη τεχνική ισχύ από κάθε προγενέστερη γενιά, ωστόσο συχνά δυσκολεύεται να εξηγήσει ποιος είναι ο σκοπός αυτής της ισχύος. Κινείται εντός συστημάτων εργασίας, μέσων ενημέρωσης, κατανάλωσης και διοίκησης, τα οποία τον ταξινομούν βάσει της λειτουργίας του, αφήνοντας παράλληλα αναπάντητο το κεντρικό ερώτημα της ύπαρξης. Ο Χάιντεγκερ επανήλθε σε αυτό το ερώτημα, διερωτώμενος όχι απλώς τι είναι τα όντα, αλλά τι σημαίνει για κάτι το να είναι. Ο όρος του, *Dasein* —κατά λέξη «είναι-εκεί»—, προσδιορίζει το ον για το οποίο η ίδια του η ύπαρξη αποτελεί διακύβευμα. Μια πέτρα υπάρχει χωρίς να αναρωτιέται γιατί υπάρχει. Ο άνθρωπος, αντίθετα, μπορεί να αντιμετωπίσει τη ζωή ως καθήκον, να ερμηνεύσει το παρελθόν, να προδιαγράψει το μέλλον και να αναλογιστεί τι είδους άνθρωπος οφείλει να γίνει. Αυτή η ικανότητα δεν εγγυάται τη σοφία. Σημαίνει, ωστόσο, ότι η ανθρώπινη ύπαρξη δεν είναι ποτέ ένα ολοκληρωμένο αντικείμενο.
Ζούμε πάντοτε με το βλέμμα στραμμένο σε δυνατότητες, επιλέγοντας ανάμεσά τους και διαπλάθοντας τον εαυτό μας μέσα από αυτές τις επιλογές. Ο Φέη (Faye) προσέγγισε τη σύγχρονη κρίση από άλλη οπτική γωνία, αλλά η έννοια του «Αρχαιοφουτουρισμού» (Archeofuturism) που εισάγει, εκκινεί από μια παρεμφερή διαπίστωση: η τεχνική πρόοδος δεν έχει δώσει απάντηση στο ερώτημα πώς οφείλουν να ζουν οι άνθρωποι. Ο Φέη υποστήριξε ότι η Ευρώπη οφείλει να συνδυάσει την προηγμένη επιστήμη με παλαιότερες μορφές αφοσίωσης, αυθεντίας και συλλογικού σκοπού. Ο Χάιντεγκερ διερωτάται αν η τεχνολογία έχει καταλήξει να καθορίζει την κατανόησή μας για το «είναι»· ο Φέη διερωτάται αν οι Ευρωπαίοι μπορούν να κυριαρχήσουν στην τεχνολογία, χωρίς να επιτρέψουν σε αυτήν να διαλύσει την ταυτότητά τους. Κατά συνέπεια, ο Αρχαιοφουτουρισμός μπορεί να ερμηνευθεί ως μια πολιτική απάντηση σε ένα ερώτημα που ο Χάιντεγκερ έθεσε σε ένα πιο θεμελιώδες επίπεδο: πώς μπορούν οι άνθρωποι να αξιοποιήσουν τη σύγχρονη ισχύ, χωρίς να καταστούν δέσμιοι των συστημάτων που οι ίδιοι έχουν δημιουργήσει;
Η προσέγγιση του Heidegger για το Dasein ξεκινά από το γεγονός ότι βρισκόμαστε πάντα μέσα σε έναν κόσμο τον οποίο δεν δημιουργήσαμε εμείς. Γεννιόμαστε μέσα σε μια συγκεκριμένη οικογένεια, γλώσσα, χώρα, ιστορία και εποχή. Ο ίδιος αποκαλεί αυτή την κατάσταση «Geworfenheit» [Η γερμανική λέξη Geworfenheit (που αποδίδεται στα ελληνικά ως «ερριμμενότητα» ή «ριγμένη ύπαρξη») είναι μια κεντρική φιλοσοφική έννοια που εισήγαγε ο Μάρτιν Χάιντεγκερ στο έργο του «Είναι και Χρόνος» (Sein und Zeit, 1927)]. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι στερούνται ελευθερίας, αλλά ότι η ελευθερία ξεκινά πάντα εντός ορισμένων ορίων. Κανείς δεν επιλέγει τον αιώνα της γέννησής του, τους προγόνους του, τη μητρική του γλώσσα ή τα πρώτα έθιμα μέσω των οποίων μαθαίνει να κατανοεί τον κόσμο. Ωστόσο, αυτές οι συνθήκες δεν τον φυλακίζουν. Παρέχουν το έδαφος πάνω στο οποίο εκείνος δρα. Ο κίνδυνος προκύπτει όταν το άτομο αρνείται να αναλάβει την ευθύνη του και υιοθετεί τις απόψεις, τις φιλοδοξίες και τις συνήθειές του από αυτό που ο Heidegger ονομάζει *das Man* — το ανώνυμο «αυτοί» (ή «ο κόσμος»).
Κάποιος σκέφτεται ό,τι σκέφτονται οι άλλοι, επιθυμεί ό,τι επιθυμούν οι άλλοι και εκφράζεται με φράσεις που έχουν ήδη εγκριθεί από το πλήθος. Η αυθεντικότητα ξεκινά όταν το άτομο αναγνωρίζει ότι καμία δημόσια μόδα, κανένας θεσμός και καμία ιδεολογία δεν μπορούν να ζήσουν ή να πεθάνουν στη θέση του. Το άτομο οφείλει να οικειοποιηθεί την ύπαρξη που του έχει δοθεί. Η ιδέα του Faye για την «Ευρωσιβηρία» μπορεί να ενταχθεί σε αυτό το πλαίσιο της κληρονομημένης θέσης και της ιστορικής ευθύνης. Η Ευρωσιβηρία περιγράφει ένα ηπειρωτικό μέλλον, στο οποίο η Ευρώπη και η Ρωσία αναγνωρίζουν τους εαυτούς τους ως τμήματα ενός ενιαίου πολιτισμικού χώρου που εκτείνεται στο βόρειο τμήμα της Ευρασίας. Η αντίληψη αυτή αντιτίθεται στην θεώρηση της Ευρώπης ως μιας συλλογής οικονομικών ζωνών, των οποίων οι πληθυσμοί μπορούν να αποκοπούν από την ιστορία και να αναδιαταχθούν σύμφωνα με τις ανάγκες του εμπορίου. Με Χαϊντεγκεριανούς όρους, η Ευρωσιβηρία θα πρέπει να αποτελεί κάτι περισσότερο από έναν χάρτη ή ένα πολιτικό σχήμα. Θα πρέπει να εκφράζει μια κοινή ιστορική ύπαρξη: την αποδοχή, εκ μέρους ενός λαού, του τόπου, της κληρονομιάς, των κινδύνων και των δυνατοτήτων μέσα στα οποία έχει «ριχτεί».
Ο θάνατος κατέχει κεντρική θέση στη σκέψη του Χάιντεγκερ. Το Dasein (το «είναι-εκεί») είναι πεπερασμένο και οι δυνατότητές του οριοθετούνται από ένα τέλος, το οποίο κανείς άλλος δεν μπορεί να βιώσει για λογαριασμό του. Ο Χάιντεγκερ δεν αντιμετωπίζει τον θάνατο πρωτίστως ως ένα βιολογικό γεγονός που αναμένει στο κλείσιμο της ζωής. Περιγράφει το «είναι-προς-τον-θάνατο» ως μια επίγνωση που προσδίδει σοβαρότητα στο παρόν. Εφόσον ο χρόνος είναι περιορισμένος, κάθε απόφαση αποκλείει άλλες διαδρομές, ενώ η αναβολή μπορεί να μετατραπεί σε μια συγκαλυμμένη μορφή άρνησης. Το άγχος απογυμνώνει τα οικεία πράγματα από την καθησυχαστική τους όψη και αποκαλύπτει ότι οι ρουτίνες μας δεν εδράζονται σε καμία μόνιμη εγγύηση. Αυτό μπορεί να προκαλέσει φόβο, αλλά μπορεί επίσης να μας απελευθερώσει από την κυριαρχία των ασήμαντων μεριμνών. Το άτομο που αποδέχεται τη θνητότητά του παύει να αντιμετωπίζει τη ζωή ως μια ατέρμονη πρόβα. Μπορεί να επιλέγει με μεγαλύτερη διαύγεια, καθώς γνωρίζει ότι οι ευκαιρίες ενδέχεται να χαθούν. Υπό αυτή την έννοια, ο θάνατος δεν ακυρώνει το νόημα· αντιθέτως, προσδίδει βαρύτητα στις υποσχέσεις, τις αφοσιώσεις, τις θυσίες και τις πράξεις δημιουργίας.
Ο αρχαιοφουτουρισμός εφαρμόζει μια παρόμοια αίσθηση του κατεπείγοντος στο επίπεδο των πολιτισμών. Ο Φέη απέρριπτε την πεποίθηση ότι η τρέχουσα τάξη πραγμάτων θα συνεχιζόταν επ’ άπειρον μέσω σταδιακών μεταρρυθμίσεων, αυξανόμενης άνεσης και αδιάκοπης οικονομικής επέκτασης. Προέβλεψε ότι κλυδωνισμοί, συγκρούσεις, ελλείψεις και πολιτικές καταρρεύσεις θα αποκάλυπταν την αδυναμία θεσμών, οι οποίοι είχαν εκλάβει την προσωρινή σταθερότητα ως νόμο της ιστορίας. Ο αρχαιοφουτουρισμός συνιστά, κατά συνέπεια, μια μορφή «πολιτισμικού είναι-προς-τον-θάνατο»: αναγκάζει την Ευρώπη να αντικρίσει την πιθανότητα ότι η υφιστάμενη τάξη της ενδέχεται να φτάσει στο τέλος της. Ωστόσο, αυτή η αντιπαράθεση δεν αποσκοπεί στην πρόκληση απόγνωσης. Όπως ακριβώς το άτομο γίνεται πιο αποφασιστικό αποδεχόμενο τη θνητότητά του, έτσι και ένας πολιτισμός μπορεί να ανακτήσει τη βούληση για δράση, όταν συνειδητοποιήσει ότι η επιβίωσή του δεν είναι ούτε αυτονόητη ούτε εγγυημένη.
Η ιδέα της μετενσάρκωσης φαίνεται, εκ πρώτης όψεως, να έρχεται σε σύγκρουση με αυτή την έμφαση στο πεπερασμένο. Εάν η ύπαρξη συνεχίζεται μέσα από πολλές ζωές, ο θάνατος ενδέχεται να φαντάζει λιγότερο οριστικός και κάθε ζωή λιγότερο επείγουσα. Ωστόσο, η μετενσάρκωση μπορεί επίσης να καταστήσει κάθε επίγεια ύπαρξη μια ξεχωριστή και μη επαναλήψιμη αποστολή, ενταγμένη σε μια ευρύτερη πνευματική πορεία. Η παρούσα ζωή εξακολουθεί να διαθέτει το δικό της σώμα, τη δική της γλώσσα, τις δικές της συνθήκες, τα καθήκοντα και τα όριά της. Το τέλος της παραμένει πραγματικό, ακόμη κι αν ο θάνατος δεν καταστρέφει την αρχή που δίνει ζωή. Δεν πρέπει να υποθέσουμε ότι ο ίδιος ο Χάιντεγκερ δίδαξε αυτή την αντίληψη. Η ανάλυσή του για το Dasein (το «Είναι-εκεί») δεν προσφέρει κάποια διδασκαλία περί αθάνατης ψυχής που μεταβαίνει από το ένα σώμα στο άλλο. Πράγματι, το Dasein δεν αποτελεί μια κρυμμένη ουσία εγκλωβισμένη εντός του σώματος· συνιστά την ύπαρξη ως «Είναι-εν-τω-κόσμω». Συνεπώς, οποιαδήποτε σύνδεση μεταξύ της σκέψης του Χάιντεγκερ και της μετενσάρκωσης οφείλει να εκληφθεί ως μια ερμηνεία που υπερβαίνει τις ρητά διατυπωμένες θέσεις του.
Τίθεται το ερώτημα αν κάθε ζωή μπορεί να νοηθεί ως μια νέα αποκάλυψη του Είναι, αντί ως μια απλή συνέχιση της ίδιας προσωπικότητας. Ο αρχαιοφουτουρισμός προσφέρει μια χρήσιμη αναλογία, καθώς απορρίπτει επίσης το απλοϊκό δίλημμα ανάμεσα στην επανάληψη και στη γραμμική πρόοδο. Το αρχαϊκό στοιχείο δεν επανέρχεται ακριβώς στην πρότερη μορφή του, ενώ το μέλλον δεν αναδύεται από το μηδέν. Παλαιότερες μορφές επανέρχονται στο προσκήνιο υπό νέες ιστορικές και τεχνικές συνθήκες. Η μετενσάρκωση μπορεί να προσεγγιστεί με παρόμοιους όρους: αυτό που επιστρέφει δεν είναι ούτε ένα ακριβές αντίγραφο της προσωπικότητας που πέθανε, ούτε ένα ον στερημένο παντελώς παρελθόντος. Κάτι συνεχίζει να υπάρχει, αλλά καλείται να εισέλθει σε έναν άλλον χρόνο, ένα άλλο σώμα και μια άλλη κατάσταση. Κάθε γέννηση αποτελεί, ταυτόχρονα, μια επιστροφή και μια νέα αρχή.
Ο Πλάτων προσφέρει μία από τις αρχαιότερες φιλοσοφικές οδούς προς μια τέτοια ερμηνεία. Στον *Φαίδωνα*, ο Σωκράτης υποστηρίζει ότι η ψυχή δεν μπορεί εύκολα να αναχθεί στο θνητό σώμα, ενώ στον *Φαίδρο* παρουσιάζεται ως μια ζωντανή δύναμη, της οποίας η κίνηση εκτείνεται πέρα από μία και μόνο ενσάρκωση. Η σαφέστερη περιγραφή εντοπίζεται στον Μύθο του Ηρός, στο τέλος της *Πολιτείας*. Οι ψυχές περνούν από κρίση, αντικρίζουν πιθανούς βίους και επιλέγουν νέες συνθήκες ύπαρξης προτού επιστρέψουν στον κόσμο. Κάποιες προβαίνουν σε συνετές επιλογές, ενώ άλλες επαναλαμβάνουν τα ίδια σφάλματα, καθώς απέτυχαν να διδαχθούν από τα προγενέστερα παθήματά τους.
Η πλατωνική θεώρηση τοποθετεί την ευθύνη στον πυρήνα της αναγέννησης. Η ψυχή δεν παρασύρεται απλώς από έναν αυτόματο κύκλο· ο χαρακτήρας της διαμορφώνει την επιλογή της, και η επιλογή της διαμορφώνει τη μοίρα της. Εξεταζόμενος υπό το πρίσμα του Χάιντεγκερ, ο μύθος υποδηλώνει ότι η ύπαρξη είναι κάτι που ταυτόχρονα μας δίνεται και αναλαμβάνεται από εμάς. Βρισκόμαστε εντός συνθηκών που δεν θυμόμαστε να έχουμε επιλέξει, ωστόσο παραμένουμε υπόλογοι για το πώς τις αξιοποιούμε.
Ο Χάιντεγκερ εστιάζει στην έννοια της «ριπτικότητας»· ο Πλάτων προσθέτει τη σκέψη ότι αυτό που φαντάζει ως τυφλή μοίρα ενδέχεται να αποτελεί μέρος μιας ηθικής τάξης, οι αιτίες της οποίας βρίσκονται πέρα από τα όρια της κοινής μνήμης. Η έννοια της «Ευρωσιβηρίας», κατά τον Φέη (Faye), μπορεί επίσης να προσεγγιστεί μέσω αυτής της πλατωνικής εικόνας της επιλογής και της επιστροφής. Οι πολιτισμοί κληρονομούν τα αποτελέσματα παλαιότερων αποφάσεων, ακόμη και όταν οι μεταγενέστερες γενιές έχουν λησμονήσει ποιοι τις έλαβαν.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιλέγει σαν να μην είχε παρελθόν, διότι οι προοπτικές της έχουν διαμορφωθεί από την Ελλάδα, τη Ρώμη, τον Χριστιανισμό, τις μετακινήσεις πληθυσμών, τις συγκρούσεις αυτοκρατοριών, τις επιστημονικές επαναστάσεις και τους πολέμους που εξακολουθούν να σφραγίζουν την πολιτική της διάρθρωση. Η Ευρωσιβηρία θα συνιστούσε μια νέα ιστορική επιλογή, η οποία λαμβάνεται εντός κληρονομημένων συνθηκών: δεν πρόκειται για την αποκατάσταση μιας χαμένης αυτοκρατορίας στην παλαιά της μορφή, αλλά για την απόφαση να συνδεθούν οι ευρωπαϊκές και οι ρωσικές τύχες στο πλαίσιο μιας νέας ηπειρωτικής τάξης πραγμάτων.
Η Μπλαβάτσκι ανέπτυξε μια διαφορετική εκδοχή της μετενσάρκωσης στο πλαίσιο της σύγχρονης Θεοσοφίας. Αντλώντας στοιχεία από τις ινδικές θρησκείες, τον δυτικό εσωτερισμό, τον Νεοπλατωνισμό και άλλες πηγές, περιέγραψε την ανθρώπινη ζωή ως τμήμα μιας μακράς πορείας πνευματικής εξέλιξης. Κατά την Μπλαβάτσκι, η καθημερινή προσωπικότητα δεν επανέρχεται απλώς αμετάβλητη. Αυτό που συνεχίζει να υφίσταται είναι μια βαθύτερη ατομικότητα, η οποία συγκεντρώνει τα αποτελέσματα της εμπειρίας μέσα από διαδοχικές ζωές. Συνεπώς, η αναγέννηση δεν αποτελεί ούτε μια ατέρμονη επανάληψη ούτε μια υπόσχεση ότι το τρέχον «εγώ» θα απολαύσει μια ακόμη επίγεια περιπέτεια. Πρόκειται για μια διαδικασία κατά την οποία οι πράξεις, οι επιθυμίες, οι αποτυχίες και η γνώση επιφέρουν συνέπειες που υπερβαίνουν τα όρια μιας και μόνο ζωής. Η διάκριση που εισάγει η ίδια μεταξύ της προσωρινής προσωπικότητας και της διαρκούς πνευματικής αρχής μπορεί να τεθεί σε διάλογο με τη διάκριση του Χάιντεγκερ μεταξύ του κοινωνικά κατασκευασμένου εαυτού και μιας πιο αυθεντικής σχέσης με την ύπαρξη.
Αν και τα δύο συστήματα παραμένουν διακριτά, αμφότερα απορρίπτουν την αντίληψη ότι η δημόσια προσωπικότητα —το σύνολο των ρόλων, των προτιμήσεων, των συνθημάτων και των φιλοδοξιών που προβάλλονται στους άλλους— συνιστά την πλήρη αλήθεια για ένα ανθρώπινο ον. Ο Αρχαιοφουτουρισμός εισάγει μια πολιτισμική εκδοχή αυτής της διάκρισης. Ένας πολιτισμός διαθέτει επίσης προσωρινούς θεσμούς και μόδες, οι οποίες δεν πρέπει να συγχέονται με τον διαρκή χαρακτήρα του. Οι κυβερνήσεις καταρρέουν, τα σύνορα μεταβάλλονται, τα οικονομικά συστήματα αλλάζουν και τα κυρίαρχα δόγματα εξαφανίζονται, ενώ παλαιότερα σχήματα μνήμης και ταυτότητας μπορούν να επανέλθουν υπό τροποποιημένες μορφές.
Ο Αρχαιοφουτουρισμός αντιμετωπίζει την αρχαϊκή κληρονομιά ως ζωντανή πηγή και όχι ως μουσειακό αντικείμενο. Υπό αυτή την έννοια, η μετενσαρκούμενη ατομικότητα της Μπλαβάτσκι και ο Αρχαιοφουτουρισμός του Φέη μοιράζονται μια κοινή δομή: και τα δύο περιγράφουν μια συνέχεια μέσα από την αλλαγή, όπου η εξωτερική μορφή πεθαίνει, ενώ μια βαθύτερη αρχή εισέρχεται σε νέες συνθήκες και προσλαμβάνει μια άλλη μορφή.
Αυτή η σύγκριση εμβαθύνει επίσης στο ζήτημα της ταυτότητας. Η ταυτότητα δεν είναι ούτε μια αυθαίρετη αμφίεση ούτε ένα στατικό αντικείμενο, άτρωτο στον χρόνο. Προκύπτει μέσα από τη συνάντηση της κληρονομιάς, του τόπου, της απόφασης και του πεπρωμένου. Το άτομο ανήκει σε μια γλώσσα και μια ιστορία προτού μπορέσει να εξετάσει το καθένα από αυτά· ωστόσο, αυτή η ένταξη γίνεται πραγματικά δική του μόνο όταν την κατανοήσει και αναλάβει την ευθύνη γι’ αυτήν. Η παγκόσμια καταναλωτική κουλτούρα αποδυναμώνει αυτή τη διαδικασία, μετατρέποντας τις παραδόσεις σε προϊόντα και τους ανθρώπους σε εναλλάξιμες μονάδες. Υπόσχεται απεριόριστες επιλογές, ενώ ταυτόχρονα περιορίζει τις μορφές ζωής που μπορούν να συλληφθούν στη φαντασία. Ο όρος *Ereignis* του Χάιντεγκερ —που αποδίδεται ως «συμβάν της οικειοποίησης»— παραπέμπει σε μια πιο θεμελιώδη μορφή του «ανήκειν»: στο συμβάν κατά το οποίο τα ανθρώπινα όντα και το Είναι εισέρχονται στην ορθή μεταξύ τους σχέση. Εφαρμοζόμενος προσεκτικά στην έννοια της ταυτότητας, ο όρος δεν περιγράφει ούτε την αυτο-εφεύρεση ούτε την τυφλή υποταγή στην καταγωγή. Περιγράφει μια στιγμή αναγνώρισης, κατά την οποία το άτομο αντιλαμβάνεται πού στέκεται, τι το έχει διαμορφώσει, τι αξιώνει την αφοσίωσή του και ποιες δυνατότητες είναι πράγματι δικές του.
Η «Ευρωσιβηρία» του Faye προσδίδει σε αυτή την αναζήτηση ταυτότητας μιαν ηπειρωτική κλίμακα. Κατά τον Faye, η Ευρώπη δεν μπορεί να διατηρηθεί ως παράρτημα της αμερικανικής ισχύος, ως ένας ανοιχτός εμπορικός χώρος ή ως ένα χαλαρό σύνολο κρατών που ενδιαφέρονται αποκλειστικά για βραχυπρόθεσμα συμφέροντα. Η Ευρωσιβηρία αποσκοπεί στην αποκατάσταση της γεωπολιτικής θέσης της Ευρώπης, του βόρειου ευρασιατικού πλαισίου της, καθώς και της ικανότητάς της να δρα ως πολιτισμός. Στη γλώσσα του Χάιντεγκερ, ένα τέτοιο εγχείρημα απαιτεί από τους Ευρωπαίους να αποδεσμευτούν από την ανώνυμη κυριαρχία του *das Man* («του Καθενός/Κανενός» ή «του Κόσμου»): Να αποδεσμευτούν από την απαίτηση να μιλούν, να κυβερνούν, να καταναλώνουν και να θυμούνται με τον ίδιο, καθιερωμένο τρόπο που ακολουθεί κάθε άλλο τμήμα του παγκόσμιου συστήματος. Η Ευρωσιβηρία θα ξεκινήσει τη στιγμή που οι Ευρωπαίοι και οι Ρώσοι θα αναγνωρίσουν την κοινή τους κατάσταση και θα αναλάβουν την ευθύνη γι’ αυτήν.
Η έννοια του Heidegger για την *Gelassenheit* (ουσιαστικό, θηλυκού γένους) —που συνήθως αποδίδεται ως «απελευθέρωση» ή «αφεσιμότητα» σημαίνει κυριολεκτικά την απελευθέρωση, την αταραξία, τη γαλήνηκαι την εσωτερική ηρεμία. Προέρχεται από το ρήμα lassen(αφήνω) και περιγράφει μια στάση ζωής όπου κάποιος αφήνεται ελεύθερος από την εμμονή του να ελέγχει τα πάντα — προσφέρει έναν τρόπο προετοιμασίας για αυτή την αναγνώριση. Ο φιλόσοφος Martin Heidegger επαναπροσδιόρισε την Gelassenheit ως «απελευθέρωση» ή «αφιέρωση στο να αφήνεις τα πράγματα να είναι» – Nicht-Wollen. Την πρότεινε ως αντίδοτο στην τεχνολογική εποχή και στην καταναγκαστική, υπολογιστική σκέψη: αντί να προσπαθούμε ασταμάτητα να κυριαρχήσουμε πάνω στα πράγματα και τη φύση, μαθαίνουμε να στεκόμαστε ανοιχτοί στο «μυστήριο» και να αφήνουμε τα όντα να υπάρχουν αυτόνομα.
Η Gelassenheit δεν προϋποθέτει τεμπελιά, παραίτηση ή φυγή από τον κόσμο. Μας καλεί να χαλαρώσουμε τη λαβή του καταναγκαστικού υπολογισμού και να πάψουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε ον ως υλικό που πρέπει να μετρηθεί, να εκμεταλλευτεί ή να ελεγχθεί. Η τεχνολογία καθίσταται επικίνδυνη όταν η λογική της παύει να αποτελεί μία χρήσιμη προσέγγιση ανάμεσα σε άλλες και μετατρέπεται στον μοναδικό τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Το «αφέσιμο» αποκαθιστά την ικανότητα να δίνουμε προσοχή, να ακούμε και να επιτρέπουμε στα πράγματα να αποκαλύπτονται πέρα από τις απαιτήσεις της άμεσης χρηστικότητας.
Ο αρχαιοφουτουρισμός μπορεί να φαντάζει πιο επιθετικός και τεχνικός σε σύγκριση με τη στοχαστική σκέψη του Heidegger, ωστόσο οι δύο αυτές προσεγγίσεις μπορούν να αλληλοσυμπληρώνονται. Ο αρχαιοφουτουρισμός υποστηρίζει ότι η Ευρώπη οφείλει να ελέγχει την προηγμένη επιστήμη, τη βιομηχανία, την ενέργεια και τη στρατιωτική ισχύ, εάν επιθυμεί να παραμείνει ελεύθερη. Ο Heidegger μας υπενθυμίζει ότι ο έλεγχος επί των μηχανών δεν ταυτίζεται με τον έλεγχο επί του εαυτού μας. Χωρίς μια σαφή αντίληψη περί του «είναι», της ταυτότητας και του σκοπού, η τεχνική ισχύς το μόνο που επιτυγχάνει είναι η οικοδόμηση μιας πιο αποτελεσματικής φυλακής.
Σε συνδυασμό με το ηθικό όραμα του Πλάτωνα, την αντίληψη της Blavatsky για την πνευματική συνέχεια και την ιδέα του Faye περί «Ευρωσιβηρίας», η *Gelassenheit* μπορεί να στηρίξει μια θεώρηση της ζωής, κατά την οποία κάθε άτομο και κάθε πολιτισμός επωμίζεται μια αποστολή που δεν είναι δυνατόν να εκπληρωθεί μέσω της απόσπασης προσοχής ή της συμμόρφωσης. Είτε η μετενσάρκωση εκλαμβάνεται ως μεταφυσική αλήθεια, ως φιλοσοφική πιθανότητα ή ως σύμβολο ανανέωσης, η απαίτηση παραμένει η ίδια: αφυπνιστείτε από μια δανεική ύπαρξη, αποδεχθείτε τα όρια της παρούσας ζωής, ανακτήστε την κληρονομιά που της προσδίδει μορφή και αναλάβετε την ευθύνη για το μέλλον που δημιουργείτε.
Γ. Ηλιόπουλος