Ο αρνισήθρησκος Άγγλος ιστορικός και δοκιμιογράφος, οπαδός του Διαφωτισμού, Έντουαρντ Γκίμπον (Εδουάρδος Γίββων, 1737-1794) έγραψε το σπουδαίο έργο του «Η Ιστορία της Παρακμής και της Πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας» σαν να έχτιζε ένα εντυπωσιακό μαυσωλείο από χρυσά κόκαλα και νεκρούς θεούς. Η πολύπλοκη, χειμαρώδης, δηλητηριώδης  και ενίοτε εκλεπτυσμένη πρόζα του είναι ένα μεγαλόπρεπο και πολυδαίδαλο παλάτι γεμάτο στάχτη. Περπατάς μέσα από διαδρόμους παρακμής και θριάμβου, μυρίζεις τα καμένα βιβλία της Αλεξάνδρειας και τα τραγούδια των ευνούχων του Βυζαντίου. Το πολυεπίπεδο πόνημα είναι ένας …. πορνογραφικός ύμνος στην απώλεια.

Ο Γίββων ανατέμνει και αναλύει την Αυτοκρατορία καθώς αυτή πεθαίνει, καταγράφοντας κάθε «κατά φύσιν» ή «παρά φύσιν» οργασμό παρακμής, κάθε σπασμό της ψυχής της Δύσης, καθώς η Δύση μετατρέπεται σταθερά σε σκόνη. Τον διαβάζω με μάτια που πλημμυρίζουν από ματωμένα δάκρυα, έχοντας συνάμα ένα πλατύ χαμόγελο. Σκέπτομαι: Αυτό είναι. Έτσι σκοτώνεις κάτι αγαπώντας το υπερβολικά ! Κατηγορεί παθιασμένα τον Χριστιανισμό, κατηγορεί την απλοϊκή και αφελή απαλότητα των κοινωνικών σχέσεων, κατηγορεί την απώλεια της πολιτικής αρετής. Αλλά στην πραγματικότητα αυτό που λέει είναι ότι όλες οι Αυτοκρατορίες σαπίζουν εκ των έσω,  από μέσα, κατά την στιγμή της ακμής τους, τη στιγμή της απόλυτης εξουσίας τους – την στιγμή εκείνη που κατέχουν τον κόσμο, τα νοσογόνα αποσυνθετικά σκουλήκια βρίσκονται ήδη μέσα στο δέρμα του σώματό τους και πολλαπλασιάζονται ταχέως.

Βέβαια μετά την εποχή του Γίββωνος το ιστορικό υλικό είναι πολύ πιο άφθονο, τα ιστορικά προβλήματα έχουν αλλάξει, η εξέταση των πηγών έχει γίνει πιο κριτική, η εσωτερική σχέση των πηγών είναι πολύ πιο ξεκαθαρισμένη και νέες επιστήμες, όπως η νομισματολογία, η επιγραφολογία, η σφραγιδολογία και η παπυρολογία, συμβάλλουν ουσιαστικά στην ιστορική έρευνα. Επί πλέον ο Γίββων, ένας πολύ μορφωμένος άνθρωπος,  δεν είχε διόλου επιδοθεί στα Ελληνικά. Εύστοχα ο Άγγλος Ιστορικός Έντουαρντ Αουγκούστους Φρήμαν (1823-1892) γράφει σχετικά ότι: «Παρά την θαυμάσια τέχνη του Γίββωνος, ασφαλώς δεν είναι το ύφος του εκείνο που χρειάζεται για να διεγείρει τον σεβασμό για τα πρόσωπα ή την περίοδο, με την οποία ασχολείται ή για να οδήγησει σε μια λεπτομερέστερη μελέτη τους. Ο απαράμιλλος σαρκασμός του και η υποτίμησή του, βρίσκονται διαρκώς εν δράσει, έτσι είναι ανίκανος να θαυμάσει με πραγματικό ενθουσιασμό πράγματα ή πρόσωπα. Σχεδόν κάθε Ιστορία, όταν την χειρίζονται με αυτόν τον τρόπο, αφήνει την αξιοπεριφρόνητη πλευρά της να κυριαρχεί στην σκέψι του αναγνώστη. Ίσως καμιά ιστορία δεν θα έμενε αστιγμάτιστη με έναν τέτοιο χειρισμό». Ιδιαίτερα η Βυζαντινή Ιστορία, έτσι σκληρά  κακομεταχειρισμένη, παρουσιάζεται από τον μεγάλο συγγραφέα ιδιαίτερα άσχημα. Οι προσωπικές Ιστορίες και oι υποθέσεις όλων των Αυτοκρατόρων, από τον υιό του Ηρακλείου, Νέο Ηράκλειο -Κωνσταντίνο τον Γ’ μέχρι τον Ισαάκιο Άγγελο Κομνηνό, συμπιέζονται σ’ ένα κεφάλαιο !

Το εξάτομο έργο του Γίββωνος «Ιστορία της Παρακμής και της Πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (1776-88)» θεωρείται ευρέως η πιο οριστική και φιλόδοξη αφήγηση για τον αρχαίο ευρωπαϊκό πολιτισμό. Με την έκδοση του 3^ου  τόμου, ο Γίββων δέχτηκε σφοδρή επίθεση από ορισμένους ως «παγανιστής» επειδή υποστήριξε ότι ο Χριστιανισμός (ή τουλάχιστον η κατάχρησή του από ορισμένους από τον κλήρο και τους οπαδούς του) είχε σαφώς επιταχύνει την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Αυτό που, τουλάχιστον φανερά, δεν εγνώριζε ο Γίββων — αλλά ίσως το εγνώριζε, ίσως το εγνώριζε πολύ καλά και δεν μπορούσε να το γράψει επειδή οι αγγλικοί περιορισμοί τον περιέδεναν σαν … μούμια — είναι πως  η πτώση μιας Αυτοκρατορίας δεν είναι ένα μοναδικό γεγονός. Είναι μια τρομακτική επανάληψη, μια κολασμένη τελετουργία, μια κατάρα.

Ο Γερμανός ιστορικός φιλόσοφος Όσβαλντ Σπένγκλερ (1880-1936), ένας άλλος ιδιότυπος και μεγαλοφυής  «λάτρης των αρχαίων ερειπίων», ήλθε αργότερα και το είπε δυνατά: Οι πολιτισμοί είναι οργανισμοί ! Γεννιούνται, αναπτύσσονται, ανθίζουν, πεθαίνουν ! Σήμερα η Δύση είναι ένα πτώμα που δεν έχει σταματήσει να συσπάται, να  τρέμει. Νομίζει ότι είναι ζωντανή επειδή έχει Netflix και πυραύλους και διδάσκει την «θεωρία φύλου» σε κάθε τάξη των Λυκείων και των Πανεπιστημίων της, αλλά αυτό ασφαλώς δεν είναι ζωή ! Αυτό είναι παραλήρημα καταληκτικού σταδίου. Η μεγαλοφυής και εκτενέστατη «Παρακμή της Δύσης» του Σπένγκλερ, είναι μια φρικώδης κραυγή σε ένα αποστειρωμένο δωμάτιο Μονάδας Εντατικής Θεραπείας, μια τρομερή προφητεία που μας λέει: Δεν είμαστε ξεχωριστοί. Δεν είμαστε αιώνιοι. Είμαστε η Ρώμη, ξανά και ξανά και ξανά. Ο Γίββων ήταν ο χρονικογράφος ενός θανάτου. Κατ΄αναλογίαν ο Σπένγκλερ είναι ο διευθυντής των κηδειών όλων των μελλοντικών εξελίξεων.

Ο υπότιτλος «Μορφολογία της παγκόσμιας ιστορίας» στο μνημειώδες έργο «Η Παρακμή της Δύσης», του μεγάλου Σπένγκλερ, ουσιαστικά είναι από μόνος του η κεντρική ιδέα της Παρακμής της Δύσης, μια ιδέα που ανάγεται στον Γκαιτε και στον Νίτσε. Η Παγκόσμια Ιστορία είναι η ιστορία των φορέων της, δηλαδή η ιστορία των μεγάλων πολιτισμών, οι οποίοι θεωρούνται από τον δεινό «ανατόμο» μελετητή Σπένγκλερ ως μεγάλοι βιολογικοί οργανισμοί που γεννώνται, ωριμάζουν, ακμάζουν και πεθαίνουν.

Είναι μεν ανεξάρτητοι ο ένας από τον άλλον, μολαταύτα διέπονται από μια κοινή αναγκαια, χαρακτηριστική, τρόπον τινά οργανική νομοτέλεια, η οποία και συνιστά το πεπρωμένο τους. Η ομοιότητα της όψιμης ρωμαϊκής εποχής με την σημερινή, η οποία είχε επισημανθεί από αρκετούς ιστορικούς και επιπλέον από άλλους διανοητές, είναι μια ειδική περίπτωση αυτής της γενικής νομοτέλειας του ζώντος Γίγνεσθαι.

Τέτοιοι μεγάλοι πολιτισμοί ή συναφείς «μεγα-οργανισμοί» της παγκόσμιας ιστορίας, εξεταζόμενοι μορφολογικά στις οργανικές φάσεις της γένεσης, άνθησης και παρακμής τους, είναι ο αιγυπτιακός (στον οποίον υπάγεται και ο κρητομινωικός), ο βαβυλωνιακός, ο ινδικός, ο κινεζικός, ο κλασικός ελληνορρωμαϊκός, ο αραβικός (μέρος του οποίου είναι ο πρωτοχριστιανικός-βυζαντινός), ο δυτικός και ο μεξικανικός-προκολομβιανός πολιτισμός.

Στην διαρκώς και βαθέως αναδευόμενη, πλην επαρκώς στοιχειοθετούμενη σύγκριση του αρχαιοελληνικού πνεύματος, (βεβαίως συγγενούς εθνοφυλετικώς) με την Δύση, ο Τεύτονας Σπένγκλερ, αποκαλύπτει πιθανόν μία «στάγδην» περιφρόνησή του – ή μάλλον κάτι δυσμενέστερο – για το πρώτο. Ως δεδηλωμένος Γερμανός Εθνικιστής, που θεωρεί διαισθητικά  και νοητικά το έθνος του ως «Αρχέτυπον της Δύσεως» (θέση στην οποία μάλλον δεν μπορούμε να διαφωνήσουμε), εκφράζει συνάμα μιαν έντονη απογοήτευση για το γεγονός ότι η Δύση δεν απεμπόλησε τους δεσμούς της με τον αρχαίο κλασικό ελληνορωμαϊκό κόσμο, ώστε αυτοί παριστούν ακλόνητα, ικανά και βαθιά μορφολογικά δεσμά.

Αυτά, κατά τον μεγάλο στοχαστή, λειτουργούν ως μια ισχυρή τροχοπέδη, ανίκανη πρακτικά να ακουμπήσει την βαθύτερη φαουστική ουσία της δυτικής ψυχής (που δεν γνωρίζει μέτρο και δισταγμούς ορίων). H «Αναγέννηση» δεν είχε πράγματι τίποτε αρχαιοελληνικό, ήταν απλά μια μεταβατική επιφυλακτική φάση λίγων δεκαετιών, υπό μορφήν αντιδράσεως έναντι της γοτθικής αυστηρότητος. Μάλιστα ο Σπένγκλερ αγανακτεί με το γεγονός ότι η Δύση, αφότου στέρεψαν τα αποθέματα της γνησίας καλλιτεχνικής εκφράσεώς της, κατέφυγε στον «νεοκλασσικισμό», ως νόθα εξωτερική μίμηση των αρχαίων μορφών. Ως τέτοια νόθα μίμηση θεωρεί επίσης και την ταύτιση του χρήματος με κέρματα όπως τα αρχαία, αλλά προφητεύει και την ανάπτυξη μίας γνησίως δυτικής οικονομίας, στης οποίας την κάθοδο αυτά θα εξανεμιστούν σε άϋλες αξίες, εξαρτημένες από αφηρημένα πιστοληπτικά μεγέθη και χρηματιστηριακούς συσχετισμούς.

Οι απειράριθμοι αναγνώστες του απολαμβάνουν την εργώδη αφήγησή του με την δυνατή, νιτσεϊκή γλώσσα.  Ακολουθούν με αφοσιωτική εμμονή την «θηρευτική» του ματιά, με την οποία σκοπεύει κι εξετάζει διεισδυτικά λαούς, πολιτισμούς, Αυτοκρατορίες, μεγαλουπόλεις, τέχνες κι επιστήμες. Οι σπενγκλεριανοί πιστοί, μέσα στην μεθεκτική έξαρση της ανάγνωσης του απαισιόδοξου προφήτη, δεν ενδιαφέρονται για την όποια  μικρόψυχη και επιπόλαιη αναίρεση της μορφολογικής θεωρίας από τους επαγγελματίες «δημοκράτες-αντιφασίστες-προοδευτικούς», «ειδικούς» επιστήμονες και διανοούμενους. Βλέπουν κι αντιλαμβάνονται ρεαλιστικά πως οι πολιτισμοί, τρόποι ζωής, τεχνοτροπίες και καλλιτεχνικοί ρυθμοί, έρχονται και παρέρχονται, ανθούν και παρακμάζουν.

Μας λέει ο Σπένγκλερ : «Οι γεννημένοι κοσμοπολίτες και οι θιασώτες της παγκόσμιας ειρήνης και της συμφιλίωσης των λαών  στην Κίνα των “Αγωνιζόμενων Κρατών” ή αυτοκρατοριών, στη βουδιστική Ινδία, στους ελληνιστικούς χρόνους και σήμερα— είναι οι πνευματικοί ηγέτες του φελλαχισμού. Panem et Circences [άρτον και θεάματα] — αυτό το σύνθημα είναι απλώς συνώνυμο του ειρηνισμού. Ένα αντεθνικό στοιχείο υπήρχε πάντοτε στην ιστορία όλων τωνν πολιτισμών, είτε το ξέρουμε είτε όχι. Η καθαρή και στηριζόμενη μόνο στον εαυτό της σκέψη ήταν πάντοτε ξένη προς τη ζωή και κατά συνέπεια εχθρική πρός την ιστορία, μη πολεμική, χωρίς τα χαρακτηριστικά της φυλής. Ας θυμηθούμε τον ανθρωπισμό και τον κλασσικισμό, τους σοφιστές της Αθήνας, τον Βούδα και τον Λάο-τσε, γιά να μη μιλήσουμε γιά την παθιασμένη περιφρόνηση πρός κάθε εθνική φιλοδοξία πού έδειχναν οι μεγάλοι υπερασπιστές τών ιερατικών και φιλοσοφικών κοσμοθεωριών. Όσο και αν διαφέρουν μεταξύ τους αυτές οι περιπτώσεις, σε ένα σημείο μοιάζουν: ότι η φυλετική αίσθηση του κόσμου, ο πολιτικός και κατά συνέπεια ο εθνικός ρεαλισμός — right or wrong it is my country [δίκαιη ή άδικη, (είναι) ή χώρα μου]— , η απόφαση νά είναι κανείς υποκείμενο και όχι άντικείμενο της ιστορικής εξέλιξης — διότι τρίτη δυνατότητα δεν υπάρχει—, με δυό λόγια: η βούληση για δύναμη καταβάλλεται από μια τάση που συχνά αντιπροσωπεύεται από ανθρώπους χωρίς πρωτογενείς ορμές, οι όποιοι όμως αντ’ αύτού είναι ακόμη πιο προσηλωμένοι στη λογική και ζουν σε έναν κόσμο αληθειών, ιδανικών και ουτοπιών, άνθρωποι των βιβλίων, που πιστεύουν ότι μπορούν να αντικαταστήσουν το πραγματικό με το λογικό, τη δύναμη των γεγονότων με μιαν αφηρημένη δικαιοσύνη, το πεπρωμένο με τον Λόγο. Την αρχή κάνουν οι άνθρωποι που αιωνίως φοβούνται, που εγκαταλείπουν τηήν πραγματικότητα για να αποσυρθούν σε μοναστήρια, σε στοχαστήρια και πνευματικές κοινότητες, χαρακτηρίζοντας την παγκόσμια ιστορία ως κάτι αδιάφορο, ενώ σε κάθε πολιτισμό ο κύκλος κλείνει με τους αποστόλους της παγκόσμιας ειρήνης. Κάθε λαός παράγει — από ιστορική άποψη— τέτοια σκουπίδια. Ήδη τα κεφάλια τους αποτελούν — από φυσιογνωμική άποψη— μιαν ιδιαίτερη ομάδα. Στην “ιστορία του πνεύματος” έχουν μια περίοπτη θέση — ανάμεσά τους υπάρχει μια μεγάλη σειρά ξακουστών ονομάτων—, αλλά από την σκοπιά της πραγματικής ιστορίας είναι κατώτεροι.»

[Ο σύγχρονος κόσμος χαρακτηρίζεται ολοένα και περισσότερο από έναν τύπο ανθρώπου ο οποίος ζει μονίμως σε ένα άχρονο παρόν, δίχως συγκεκριμένη και ισχυρή ταυτότητα, ρίζες και αξίες. Αυτό το είδος ατόμου, απολύτως προσηλωμένο στις τρέχουσες ανάγκες και απολαύσεις, αδιάφορο για τη θέση του στην ιστορία, χαρακτηρίστηκε από τον Σπένγκλερ ως “φελλάχος”, από τους χωρικούς της Μέσης Ανατολής. Αυτή η κοσμοθέαση υμνήθηκε ως τάχα …. απελευθερωτική και προϋπόθεση για μία ξέγνοιαστη, εύθυμη ζωή. Αποδείχθηκε όμως ότι αποτελεί μία ζωή χωρίς θεμέλια.Ο Σπένγκλερ αναφέρει γι αυτούς : « Οι φελλάχοι έχουν “βγει έξω” από την ιστορία και έχουν επιστρέψει στο “ζωολογικό επίπεδο” του βίου. Στο επίπεδο αυτό, όπως οι πρωτόγονοι προπάτορες τους, είναι ικανοποιημένοι με το να τρέφονται, να κοιμούνται, να βαδίζουν και να ηδονίζονται,  όπου τους πάει η διάθεση τους. Ζουν ένα βίο τον οποίο μπορούμε να αποκαλέσουμε “κατωτέρου πεπρωμένου”. Η ζωή, όπως τη βιώνουν οι πρωτόγονοι και φελλαχικοί πληθυσμοί είναι πλήρως ζωολογική, ένα συμβάν ασχεδίαστο και δίχως στόχο,όπου τα γεγονότα είναι πολλά αλλά, τελικά,  κενά σημασίας.»]

Ο Σπένγκλερ αντιλαμβάνεται τα επιτεύγματα κάθε πολιτισμού ως «σύμβολα» του ψυχισμού του, ως προβολές της ψυχικής του ιδιομορφίας στην εκάστοτε φάση εξέλιξής του, ως υλοποιήσεις αυτού του ψυχισμού. Οι «φαουστικοί» άνθρωποι του δυτικού πολιτισμού ναυπηγούν πλοία κι ανοίγονται τολμηρά σε τεράστιες άγνωστες θάλασσες όπως  οι  Βίκινγκς, στήνουν ουρανομήκεις και οξυκόρυφους γοτθικούς ναούς ως σύμβολα του απείρου, ανακαλύπτουν την διάσταση του βάθους στην ελαιογραφία και στην πολυφωνική μουσική, αναπτύσσουν τα δικά τους μαθηματικά.

Τα παραπάνω και πολλά άλλα υλικά, καλλιτεχνικά και πνευματικά επιτεύγματα υπερβαίνουν τον περιορισμένο χώρο της ευκλείδειας γεωμετρίας, (που  παριστά μιαν έκφραση του απολλώνειου ψυχισμού). Τον υπερβαίνουντείνοντας προς το διάστημα όπου ταξιδέψαμε με μη ευκλείδιες γεωμετρίες ! Ο «απολλώνιος» ευκλείδειος άνθρωπος είναι περιορισμένος στο «εδώ και τώρα», στην πόλη-κράτος, στο ευσύνοπτο σώμα, ενώ το «φαουστικό» ιδανικό είναι τηλεοραματικό,  διατημικό,  κοσμικό, άπειρο. Όμως και οι δύο αυτοί ανθρώπινοι τύποι μοιράζονται τον αξιοθαύμαστο «προμηθεθεϊκό» χαρακτήρα, της φρενήρους τόλμης, της ανάληψης ευθύνης και της εμμονής στον εκάστοτε τιθέμενο μεγάλο ευγενή σκοπό.

Ο Σπένγκλερ επίστευε ότι ο κύκλος της γέννησης, της ανάπτυξης και της παρακμής ήταν καθολικός σε όλους τους πολιτισμούς και έκανε παραλληλισμούς μεταξύ της πτώσης της ρωμαϊκής δημοκρατίας και της ανόδου της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας με αυτό που είδε να συμβαίνει στη Δύση του 20^ου  αιώνα. Εφάρμοσε αυτό το μοντέλο σε άλλους πολιτισμούς, συμπεριλαμβανομένης της δυναστείας Τσιν στην Κίνα και των Αζτέκων στην Κεντρική Αμερική. Ο Σπένγκλερ θεωρούσε τις αυτοκρατορίες ως το τελικό στάδιο, τον «υλικοτεχνικό πολιτισμό», του κύκλου ζωής ενός πολιτισμού, που χαρακτηρίζεται από τη σκλήρυνση των θεσμών του και την άνοδο του αυταρχισμού. Υποστήριξε ότι οι πολιτισμοί περνούν από κύκλους γέννησης, νεότητας, ωριμότητας και παρακμής, και ότι η μετάβαση στην αυτοκρατορία (όπως η Ρώμη) ή αλλιώς ο «Καισαρισμός» συμβαίνει όταν οι εσωτερικές εντάσεις ενός πολιτισμού οδηγούν σε έναν ισχυρό, χαρισματικό ηγέτη που επιβάλλει την τάξη από έξω, συχνά από το περιθώριο του αρχικού πολιτισμού.

Έβλεπε την άνοδο της αυτοκρατορικής προσωπικότητας ως αναπόφευκτη σε αυτή την τελική φάση, μια διαδικασία που την ονόμασε «Καισαρισμό», επ΄ ονόματι των Καισάρων – Αυτοκρατόρων. Αυτό συμβαίνει μετά την αποσύνθεση εσωτερικών συγκρούσεων και των δημοκρατικών θεσμών. Για τον Σπένγκλερ, ο σχηματισμός μιας αυτοκρατορίας δεν ήταν σημάδι της δύναμης ενός πολιτισμού, αλλά σύμπτωμα της παρακμής του, μια φάση που ονόμασε «υλικοτεχνικό πολιτισμό» (Zivilisation). Ο Σπένγκλερ έκανε διάκριση μεταξύ του «ηθικοπνευματικού πολιτισμού» (Kultur), που είναι δυναμικός και δημιουργικός, και του «υλικοτεχνικoύ πολιτισμό πολιτισμού», που είναι η τελική, στατική και υλιστική φάση.

Ο Σπένγκλερ, πολυΐστωρ, πολυμαθέστατος και εντονότατα, εμμονικά «φαουστικός», στο πολυθρύλητο έργο του για τον πολιτισμό και την αναπόφευκτη παρακμή του, δαμάζει και μεταβολίζει τεράστιες μάζες πολιτιστικού υλικού, αναζητώντας με την «φυσιογνωμιστική» αλλά και διεισδυτική ματιά του ομοιότητες και αναλογίες ανάμεσα στις μορφολογικά συγγενείς φάσεις των οκτώ πολιτισμών που αναλύει και πραγματεύεται : Ομοιότητες και αναλογίες ανάμεσα στα στάδια και στις περιόδους εξελίξεως των πολιτισμών, οι οποίες αναδεικνύονται ως μορφολογικά «ταυτόχρονες», καθώς όλα τα μεγάλα δημιουργήματα, όλες οι επιμέρους μορφές της θρησκείας, της τέχνης, της πολιτικής, της κοινωνίας, της επιστήμης και της οικονομίας γεννιούνται, αναπτύσσονται, ολοκληρώνονται και σβήνουν «ταυτόχρονα», ανεξάρτητα από τον αντίστοιχο ιστορικό ημερολογιακό τους χρόνο. Χαρακτηριστικά φαινόμενα τέτοιας «ταυτοχρονίας» είναι μεταξύ άλλων ο βουδισμός, ο στωικισμός και ο σοσιαλισμός, τρεις τρόποι «ψυχικής παρακμής» τριών διαφορετικών πολιτισμών.

Η Δύση αποτελεί σήμερα ένα τραγελαφικό Βυζάντιο με ….TikTok. Εξάγουμε αποδόμηση, φθορά, σήψη. Οι αξίες μας είναι μια θλιβερή εντροπία, μεταμφιεσμένη σε δικαιοσύνη, άχρηστη, φτιασιδωμένη σε ανθρωπιά. Μία άχαρα διασκορπισμένη ενέργεια, που δεν μπορεί να παράγει κανένα ουσιώδες έργο στο κρατούν κοινωνικοπολιτικό σύστημα, καθώς αυτό εξελίσσεται προς κατάσταση γενικότερης δυσλειτουργίας και αταξίας. Ο Γίββων έγραψε για αμελητέους Αυτοκράτορες, πολύ αδύναμους για να κυβερνήσουν, παρασυρμένους από διαστροφές, χρυσό, θρησκοληψίες, θεούς και μονομάχους. Τώρα έχουμε προέδρους που είναι … προσομοιώσεις κυβερνητών, γραφειοκράτες με πλαστικές ψυχές, ψευδαυτοκράτορες με drag ρούχα, «περσόνες» χρηματοδοτούμενους από ΜΚΟ. Κάνουμε διαλέξεις στον κόσμο για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ βομβαρδίζουμε με φονικά drones γάμους αλλοθρήσκων  και δηλητηριάζουμε ανενδοίαστα τα μυαλά των μαζών με αλγόριθμους.

Αυτό πλέον δεν είναι καν παρακμή. Πρόκειται για μια πρωτόφαντη αυτοπυρπόληση που μεταδίδεται σε πραγματικό χρόνο, χρηματοδοτούμενη από … πολυεθνικές φαρμακευτικές εταιρείες. Η Ρώμη είχε «άρτον και θεάματα». Τώρα στην Δύση έχουμε «Uber Eats» (μιαν αρχικά αμερικανική και τώρα πολυεθνική εταιρεία που διαχειρίζεται online παραγγελίες και παράδοση φαγητού) και συμπληρώματα ντοπαμίνης (ενός νευροδιαβιβαστή «ευεξίας» στον εγκέφαλο, που παίζει κρίσιμο ρόλο στο σύστημα ανταμοιβής, στη μνήμη, στην προσοχή και στην κινητικότητα). Τα ίδια ψυχοβιολογικά σκουπίδια, με διαφορετική επωνυμία.