Ο Φυλετισμός του Λάβκραφτ

6–10 minutes

Πολιτισμός και κοινή καταγωγή

Ο Λάβκραφτ θεωρούσε τις Ηνωμένες Πολιτείες ως προέκταση του ευρωπαϊκού -και, ακριβέστερα, του αγγλοσαξονικού- πολιτισμού. Αντιλαμβανόταν τη γλώσσα, το δίκαιο και τα έθιμά τους ως σαφές προϊόν ενός συγκεκριμένου ιστορικού λαού. Υπό αυτό το πρίσμα, η αμερικανική δημοκρατία εμφανίζεται περισσότερο ως συνέχεια παρά ως εφεύρεση. Μεταφέρει μορφές που είχαν ήδη δοκιμαστεί στην Ευρώπη και τις προσαρμόζει σε μια νέα ήπειρο. Σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση, η επιτυχία της εξαρτάται από τη συνέχεια του πληθυσμιακού υποβάθρου και του πολιτισμού.

Ο φυλετισμός του Λάβκραφτ απορρέει από αυτή την παραδοχή. Δεν παρουσιάζεται ως μια θεωρία που υπάρχει για χάρη του εαυτού της, αλλά λειτουργεί ως αρχή διατήρησης. Ο Λάβκραφτ υποθέτει ότι ένας πολιτισμός εδράζεται σε έναν λαό και ότι ο λαός αυτός διαθέτει έναν διακριτό χαρακτήρα, διαμορφωμένο μέσα από τις γενιές. Εκφράζει τον φόβο ότι μια δημογραφική αλλαγή μεγάλης κλίμακας θα διέλυε αυτόν τον χαρακτήρα, αφήνοντας πίσω έναν πληθυσμό στερούμενο συνοχής. Στο έργο του, αυτή η ανησυχία επανέρχεται διαρκώς, διατυπωμένη με απόλυτη σαφήνεια.

Ο Λάβκραφτ υπήρξε απροκάλυπτα φανατικός αγγλόφιλος και θεωρούσε την αγγλική «κουλτούρα» ως γνήσιο κολοφώνα του πολιτισμού, ενώ έβλεπε τους απογόνους των Άγγλων αποίκων στην Αμερική ως ελειμματικά τους παρακλάδια, κατώτερης ποιότητας, ενώ όλοι οι υπόλοιποι ευρωπαίκής προέλευσης άποιοκοι ήτσν κατώτεροι και από αυτούς. Τα συγγράμματα του Λάβκραφτ παρουσιάζουν ξεκάθαρα μίαν απόλυτα αρνητική στάση ως προς την επιμειξία των φυλών και των εθνικοτήτων, ένα βαθύτατο σεβασμό στον θεσμό της κληρονομικότητας της κοινωνικής θέσης, ενώ παράλληλα υποστηρίζουν και τον περιορισμό των γυναικών στους παραδοσιακούς κοινωνικούς ρόλους τους.

Στο έργο του απαντούν συχνά τόσο φυλετικά όσο και ταξικά στερεότυπα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ονομασία μιας μαύρης γάτας ως ……«Nigger-man» (αράπης) στο διήγημά του «Ποντίκια μέσα στους Τοίχους». Ο αφηγητής αυτής της ιστορίας εκφράζει συναισθήματα που θα θεωρήθηκαν εχθρικά προς τους Εβραίους (παρά το ότι πολλοί από τους φίλους και αλληλογράφους του Λάβκραφτ ήταν Εβραίοι, όπως και η γυναίκα του), τους Ιταλούς και τους Πολωνούς. Πολυάριθμς φυλετικές αναφορές βρίσκονται και στην ποίησή του, όπως στα ποιήματα «Περί δημιουργίας των νέγρων» και «Έκπτωτη Νέα Αγγλία» που έγραψε το 1912.

Κάποιοι σύγχρονοί μας κριτικοί έχουν επικρίνει εμμονοϊδεακά την υποτιθέμενη αντίληψη του Λάβκραφτ περί «Λευκής ανωτερότητας», ειδικότερα όσον αφορά στους μετανάστες και τους Αφροαμερικανούς. Ωστόσο, από αυτόν τον καταιγισμό των αρνητικών φυλετικών στερεοτύπων ο Λάβκραφτ δεν εξαιρεί ούτε καν και κάποιους Λαυκούς βορειοευρωπαϊκούς λαούς. Συνήθεις στόχοι του είναι, επί παραδείγματι, οι εκφυλισμένοι απόγονοι των Ολλανδών αποίκων στα Όρη Κάτσκιλ, «που αντιστοιχούν τέλεια στο έκφυλο στοιχείο των “λευκών σκουπιδιών” στις Νότιες Ηνωμένες Πολιτείες» («Πέρα από τα όρια του Ύπνου», 1919). Στο διήγημα «Ο Ναός» παρουσιάζεται η στερεότυπη εικόνα του ψυχρού μλιταριστή δολοφόνου και αλαζόνα Πρώσσου αριστοκράτη, ο οποίος είναι κυβερνήτης υποβρυχίου κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και ο οποίος συχνά αναφέρεται στην «ατσάλινη γερμανική θέληση», στην ύψιστη διαλεκτική πρωσική διανόηση και στην γελοία ασημαντότητα της ανθρώπινης ζωής μπροστά στην ανάγκη να δοξαστεί η πατρίδα.

Το τυπικότερο παράδειγμα των απόψεων του Λάβκραφτ περί ταξικών διαφορών ίσως αποτελεί το διήγημα «Ψυχρός Αέρας» (1926), όπου ο (προφανώς Αγγλοσάξονας) αφηγητής κάνει υποτιμητικές αναφορές στους άπορους λατινοαμερικανούς της γειτονιάς του, ενώ σέβεται ευλαβικά τον πλούσιο Ισπανό αριστοκράτη, Δρα Μουνιόζ (Muñoz), «άνθρωπο με καταγωγή, καλλιέργεια και διάκριση».

Ο Λάβκραφτ βασίστηκε στην ιστορία της εθνικότητάς του για να χτίσει το περιβάλλον σε πολλά από τα έργα του και η αγάπη του για την αγγλοσαξονική ιστορία και κουλτούρα επαναλαμβάνεται συχνά μέσα σε αυτά (όπως με τη νοσταλγία του Βασιλιά Κερέινς για την Αγγλία στην «Ονειρική Αναζήτηση της Άγνωστης Καντάθ»).

Ο Λάβκραφτ εξέφρασε ανοικτά και λεπτομερειακά τις φυλετικές και εθνικοκεντρικές αντιλήψεις του στην αλληλογραφία που αντάλλασσε ενώ μία λεπτομερής περίληψη των αντιλήψεών του μπορεί να βρεθεί στην επιστολή που έστειλε στον συγγραφέα, ποιητή και δοκιμιογράφο Joseph Vernon Shea (1912–1981), με ημερομηνία 25 Σεπτεμβρίου 1933. (Επιστολή υπ’ αριθμόν 648, «Επιλεγμένες επιστολές», Arkham House)

Παρά το ότι η τραχιά και άκομψη ευθύτητα με την οποία εκφράζεται, ο κατά τα άλλα λεπτός τεχνίτης του λόγου Λάβκραφτ, αναφορικά με ζητήματα φυλετικά, ταξικά και ισότητας των φύλων σοκάρει τους «υπερδημοκράτες» αναγνώστες του 21ου  αιώνα[, όμως ο σύγχρονος αναγνώστης πρέπει να λαμβάνει υπόψη του ότι αυτές οι αντιλήψεις δεν ήταν διόλου ασυνήθιστες στις ημέρες του Λάβκραφτ.

Το αρχικό νομικό πλαίσιο των Ηνωμένων Πολιτειών αντικατοπτρίζει στοιχεία αυτής της παραδοσιοκρατικής φυλετικής και ιδιάζουσας ταξικής αντίληψης. Το ίδιο το Σύνταγμα αποφεύγει τη ρητή αναφορά σε φυλετικά ζητήματα κατά τον καθορισμό της ιθαγένειας, ενσωματώνει ωστόσο διακρίσεις που θέτουν τα όρια της αρχικής πολιτικής κοινότητας. Ο «Συμβιβασμός των Τριών Πέμπτων» όριζε ότι τα υποδουλωμένα άτομα θα προσμετρώνταν ως τα τρία πέμπτα ενός ατόμου για τους σκοπούς της εκπροσώπησης στο Κογκρέσο, χωρίς όμως να διαθέτουν πολιτικά δικαιώματα. Τα άτομα αυτά αύξαναν την ισχύ εκείνων που ασκούσαν τη διακυβέρνηση, παραμένοντας ταυτόχρονα εκτός του σώματος που κυβερνούσε. Η ρήτρα περί μετανάστευσης στο Άρθρο Ι, Ενότητα 9, επέτρεπε την «εισαγωγή δούλων» έως το 1808. Η διάταξη αυτή αναγνωρίζει τη συνέχιση του δουλεμπορίου ως νόμιμη δραστηριότητα, βάσει του Συντάγματος, για μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Καταδεικνύει σαφώς ότι οι συντάκτες του κειμένου αποδέχονταν μια ξεκάθαρη διάκριση μεταξύ της πολιτικής κοινότητας και ενός ξεχωριστού πληθυσμού, ο οποίος εισήχθη στη χώρα ως εργατικό δυναμικό και όχι ως μέλος του έθνους.

Συνδυαστικά, οι διατάξεις αυτές αποκαλύπτουν ένα σύστημα που διαφοροποιεί εκείνους που συγκροτούν τη δημοκρατία από εκείνους που διαβιούν εντός της επικράτειάς της υπό διαφορετικό καθεστώς. Το Σύνταγμα οργανώνει την εξουσία γύρω από έναν συγκεκριμένο λαό, ακόμη και στις περιπτώσεις όπου ο ορισμός αυτός παραμένει σιωπηρός.

Οι πιο άμεσες ενδείξεις αυτής της τάσης εντοπίζονται στην πρώιμη ομοσπονδιακή νομοθεσία. Ο «Νόμος περί Πολιτογράφησης» του 1790 περιορίζει την απόκτηση ιθαγένειας μέσω πολιτογράφησης μόνο σε «ελεύθερα λευκά πρόσωπα χρηστού ήθους». Η διατύπωση αυτή φέρει νομική ισχύ. Μάλιστα καθορίζει τα κριτήρια επιλεξιμότητας με συγκεκριμένους όρους και συνδέει την ιθαγένεια με μια συγκεκριμένη ομάδα. Αν και μεταγενέστεροι νόμοι τροποποιούν και διευρύνουν αυτόν τον ορισμό, η αρχική διατύπωση καταδεικνύει πώς αντιλαμβάνονταν οι ιδρυτές και οι πρώτοι νομοθέτες τη σύνθεση της δημοκρατίας. O φυλετικός διαχωρισμός ήταν νομικά παγιωμένος στο μεγαλύτερο μέρος των Ηνωμένων Πολιτειών και πολλές σημαίνουσες και ισχυρές προσωπικότητες πρέσβευαν απόψεις παρόμοιες με αυτές του Λάβκραφτ ή και εντονότερες.

Την ίδια στιγμή, οι προϋποθέσεις που αφορούσαν την περιουσία και τα δικαιώματα ψήφου στις πρώιμες Πολιτείες περιόριζαν συχνά την πολιτική συμμετοχή σε ελεύθερους άνδρες που πληρούσαν συγκεκριμένα οικονομικά κριτήρια. Αν και οι κανόνες αυτοί διέφεραν από περιοχή σε περιοχή, ενίσχυαν την αντίληψη ότι η ιδιότητα του πολίτη αποτελούσε, στην πράξη, τμήμα μιας δομημένης ιεραρχίας. Το «πολιτικό έθνος» δεν υφίστατο ως μια αφηρημένη μάζα, αλλά βασιζόταν σε σαφώς καθορισμένα κριτήρια.

Ο Λάβκραφτ ερμηνεύει αυτή την πρώιμη διευθέτηση ως απόδειξη κάποιας συγκεκριμένης πρόθεσης. Αντιλαμβάνεται μια δημοκρατία θεμελιωμένη σε έναν συγκεκριμένο λαό —που διαμορφώνεται από κοινή καταγωγή και πολιτισμό— και διοικούμενη μέσω θεσμών σχεδιασμένων να διαφυλάξουν αυτόν ακριβώς τον χαρακτήρα. Σε αντιδιαστολή, τοποθετεί τη μεταγενέστερη εξέλιξη ενός οικουμενιστικού δόγματος, στο πλαίσιο του οποίου η ιδιότητα του πολίτη διευρύνεται σε μιαν ανοικτή κατηγορία, ενώ η ταυτότητα αποσυνδέεται από την κληρονομιά. Κατά την άποψή του, αυτή η μεταβολή σηματοδοτεί μια ρήξη με τις ρίζες.

Το λογοτεχνικό του έργο ενισχύει αυτούς τους προβληματισμούς με συμβολικό τρόπο. Στο διήγημα «Ο Τρόμος στο Ρεντ Χουκ» (1927), περιγράφει μια συνοικία της Νέας Υόρκης η οποία, εξαιτίας των κυμάτων μετανάστευσης, έχει μετατραπεί σε έναν τόπο χαοτικό, αδιαφανή και εχθρικό προς την τάξη. Αν και η αφήγηση επικεντρώνεται σε μια αστυνομική έρευνα, το βαθύτερο ζήτημα εντοπίζεται στο ίδιο το περιβάλλον. Η γειτονιά παρουσιάζεται ως ένας λαβύρινθος από άγνωστες γλώσσες, κρυφές πρακτικές και αμφίβολης φύσης αφοσιώσεις. Ο Λάβκραφτ επιστρατεύει τη γλώσσα του τρόμου για να αποδώσει την απώλεια της κατανοησιμότητας: Η οικεία πόλη διαλύεται και μεταμορφώνεται σε κάτι μη αναγνωρίσιμο, ενώ οι θεσμοί της έννομης τάξης αγωνίζονται να επιβάλουν τον έλεγχό τους.

Η ιστορία δεν λειτουργεί ως μια ουδέτερη περιγραφή. Συγκροτεί ένα όραμα στο οποίο η πολιτισμική αποσύνδεση γεννά φόβο και αστάθεια. Η απειλή δεν πηγάζει τόσο από κάποια μεμονωμένη πράξη, όσο από τη συσσώρευση της ετερότητας, η οποία —κατά την αφήγηση του Λάβκραφτ— υπερβαίνει την ικανότητα της υφιστάμενης κοινωνικής διάρθρωσης να την ελέγξει. Υπό αυτή την έννοια, ο τρόμος προκύπτει από την κατάρρευση ενός κοινού κανονιστικού πλαισίου. Ο αστυνομικός κινείται σε έναν χώρο που δεν αντικατοπτρίζει πλέον τις παραδοχές της κοινωνίας την οποία υπηρετεί.

Μια παρόμοια λογική εντοπίζεται στο έργο «Ο Δρόμος» (1920), αν και εκφράζεται μέσα από μια πιο αλληγορική μορφή. Εδώ, ο Λάβκραφτ παρακολουθεί την πορεία ενός δρόμου στον χρόνο: από τις τακτικές, αποικιακές καταβολές του έως τη μετέπειτα παρακμή του. Ο δρόμος ξεκινά ως ένα σταθερό, συνεκτικό περιβάλλον, όπου κατοικούν άνθρωποι με κοινή ταυτότητα και σκοπό. Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η ενότητα διαβρώνεται. Νέοι πληθυσμοί καταφθάνουν και ο αρχικός χαρακτήρας του τόπου εξασθενεί. Η αφήγηση παρουσιάζει αυτή τη μεταβολή ως μια διαδικασία φθοράς, η οποία κορυφώνεται σε μια πράξη καταστροφής που αποκαθιστά, κατά κάποιον τρόπο, την ισορροπία.

Η ιστορία συμπυκνώνει την ιστορική κοσμοθεωρία του Λάβκραφτ σε μία και μόνο εικόνα. Ένας τόπος, διαμορφωμένος από έναν συγκεκριμένο λαό, χάνει την ακεραιότητά του καθώς ο λαός αυτός εξαφανίζεται. Το δομημένο περιβάλλον παραμένει, ωστόσο η μορφολογική του διάρθρωση υφίσταται σταδιακή ατροφία και εκφυλιστική συρρίκνωση, καθώς το δημογραφικό υπόβαθρο που το είχε σφραγίσει υποχωρεί. Η τελική καταστροφή λειτουργεί εντός της αφήγησης ως μια κρίση —μια διαπίστωση ότι η δομή του παρελθόντος δεν μπορεί να στηρίξει έναν ριζικά αλλαγμένο πληθυσμό. Ο ίδιος ο δρόμος καθίσταται μάρτυρας αυτής της αλλαγής, ενσαρκώνοντας την ένταση ανάμεσα στη συνέχεια και τη ρήξη.

Theodore “Ted” John Pelley

.

🤞 Εγγραφείτε στην λίστα φίλων !

Διακριτική ενημέρωση για σημαντικά άρθρα της Ιστοσελίδας μας

17
fb-share-icon
Insta
Tiktok