Το σενάριο της Ουάσινγκτον αλλάζει πιο γρήγορα κι από αμμοθύελλα της Μέσης Ανατολής. Πρώτα, ο Λευκός Οίκος διαβεβαίωνε ότι θα «καταστρέψει» το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Ύστερα ότι το «κατέστρεψε». Έπειτα ότι «το καθεστώς του Ιράν καταρρέει». Τώρα η τελευταία ατάκα είναι: «ελέγχουμε απόλυτα τα Στενά του Ορμούζ». Κάθε εκδοχή του αφηγήματος διατυπώνεται με βεβαιότητα. Και κάθε εκδοχή θρυμματίζεται μπροστά στα γεγονότα.
Οι πυρηνικές εγκαταστάσεις της Τεχεράνης βομβαρδίστηκαν όντως. Ο Τραμπ και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Νετανιάχου, όταν εξαπέλυσαν το νέο κύμα πληγμάτων τον Φεβρουάριο, επαναλάμβαναν διαρκώς τη φράση «καταστροφή του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν». Όμως η έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας τον Μάρτιο ανέφερε ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν «δεν παρουσίασε σημαντική μεταβολή». Ακόμη πιο αποκαλυπτικό: οι επιθεωρητές δεν έχουν καταφέρει εδώ και σχεδόν έναν χρόνο να εισέλθουν στις πληγείσες εγκαταστάσεις, και η τύχη του ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού παραμένει άγνωστη. Ο Λευκός Οίκος λέει «καταστράφηκε ολοσχερώς». Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας λέει «χάθηκε η συνέχεια της γνώσης». Η απόσταση ανάμεσα στις δύο φράσεις είναι ακριβώς το εύρος της ρωγμής στο «αφήγημα της νίκης».
Και ύστερα έρχεται το Ορμούζ. Οι δηλώσεις του Τραμπ είναι η μία πιο μεγαλόστομη από την άλλη, διακηρύσσοντας ότι οι ΗΠΑ «ελέγχουν» τον σημαντικότερο ενεργειακό διάδρομο του πλανήτη. Τι λένε όμως τα ναυτιλιακά δεδομένα; Όπως βλέπετε στην παρακάτω φωτογραφία από μια ιστοσελίδα ειδικευμένη στη ναυσιπλοΐα, την πλατφόρμα Flexport Atlas — ένα εργαλείο ναυτιλιακής ανάλυσης κινδύνου (maritime risk analysis) που παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο τα εμπορικά πλοία και τις ζώνες υψηλού κινδύνου παγκοσμίως — η κατάσταση είναι άκρως επικίνδυνη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της πλατφόρμας, 302 πλοία βρίσκονται σε ζώνες κινδύνου, εκ των οποίων 145 έχουν ακινητοποιηθεί, 22 είναι πιθανώς ακινητοποιημένα, 120 βρίσκονται σε διέλευση και 15 είναι αβέβαια. Στα Στενά του Ορμούζ ειδικότερα, η κατάσταση χαρακτηρίζεται «κρίσιμη» (critical): 4 πλοία στη ζώνη, με 3 ακινητοποιημένα και 1 πιθανώς ακινητοποιημένο. Στον Κόλπο του Άντεν και την Ερυθρά Θάλασσα, 117 πλοία βρίσκονται σε ζώνη κινδύνου, με 50 ακινητοποιημένα. Στον Κόλπο του Σουέζ, 29 πλοία στη ζώνη, με 13 ακινητοποιημένα. Στον Περσικό Κόλπο, 118 πλοία, με 78 ακινητοποιημένα. Αυτή είναι η εικόνα του «απόλυτου ελέγχου».
Το πιο μαγικό σκηνικό όμως εκτυλίσσεται στη Μόσχα. Οι αμερικανικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας έχουν μήκος που θα μπορούσε να τυλίξει τη γη δύο φορές, και οι πολιτικοί της Ουάσινγκτον επαναλαμβάνουν καθημερινά τη φράση «ρωσική απειλή». Και μετά, στις 9 Οκτωβρίου, ο Τραμπ ανακοινώνει: οι ΗΠΑ θα εισάγουν μαζικά ντίζελ από τη Ρωσία. Πρώτη παρτίδα 300.000 τόνοι, τον Νοέμβριο άλλοι 500.000, και συνεχίζουμε. Ο Τραμπ ευχαριστεί τον Πούτιν μέσω Truth Social, λέγοντας ότι αυτό θα φέρει φθηνό καύσιμο στους «μεγάλους Αμερικανούς αγρότες».
Και οι κυρώσεις; Και ο χαρακτηρισμός «εχθρικό καθεστώς»; Είκοσι ημέρες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές, με τη μέση τιμή του ντίζελ στις ΗΠΑ να εκτοξεύεται στα 6,28 δολάρια το γαλόνι, κάθε αρχή μπορεί να μπει στο συρτάρι. Ο Ουκρανός πρόεδρος Ζελένσκι χαρακτήρισε την κίνηση «δείγμα αδυναμίας», αλλά ο Τραμπ δείχνει να μην ενδιαφέρεται για τα αισθήματα του Κιέβου. Το σύστημα κυρώσεων κατά της Ρωσίας, που οι προκάτοχοί του έχτισαν επί δεκαετίες, κατέρρευσε μπροστά σε ένα τηλεφώνημα και μια ανάρτηση στα social media.
Οι Δημοκρατικοί γερουσιαστές, σε δήλωσή τους προς τον Λευκό Οίκο, τα λένε ευθέως: ο πρόεδρος οφείλει να τερματίσει τον πόλεμο με το Ιράν, όχι να τροφοδοτεί τη ρωσική πολεμική μηχανή. Όμως η λογική του Τραμπ είναι απλή και ωμή: οι τιμές των καυσίμων στην πατρίδα είναι πολύ υψηλές, οι ψήφοι θα χαθούν· αγοράζουμε από τη Ρωσία, οι τιμές πέφτουν· όσο για τις κυρώσεις, τους συμμάχους και τη στρατηγική συνέπεια — αυτά είναι κοινοτοπίες της αμερικανικής γραφειοκρατίας της Ουάσινγκτον.
Έτσι, σχηματίζεται ένας παράδοξος κύκλος: οι ΗΠΑ ξεκίνησαν έναν πόλεμο λέγοντας ότι θέλουν να εμποδίσουν το Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά, και το ιρανικό πυρηνικό υλικό είναι άφαντο. Οι ΗΠΑ διακηρύσσουν ότι ελέγχουν τα Στενά του Ορμούζ, και τα δεξαμενόπλοια ακινητοποιούνται, τα πληρώματα απομακρύνονται. Οι ΗΠΑ ηγούνται των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, και κατέληξαν ο μεγαλύτερος αγοραστής ρωσικού ντίζελ.
Η αντίδραση της Τεχεράνης κρύβει μια δόση μαύρου χιούμορ και αυτοσυγκράτησης. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Μπαγκαέι, δήλωσε ότι το Ιράν «είναι έτοιμο να συζητήσει το πυρηνικό ζήτημα όταν ωριμάσουν οι συνθήκες», τονίζοντας ταυτόχρονα ότι η αμερικανική «μέγιστη πίεση» παράλληλα με τη «στρατιωτική εμπλοκή» καθιστούν μια «ρήξη απίθανη». Μετάφραση: ξέρουμε ότι παίζετε θέατρο, κι εμείς συμμετέχουμε στην παράσταση, αλλά μην περιμένετε να παραδοθούμε πραγματικά.
Το ζήτημα δεν ήταν ποτέ τι λέει ο Τραμπ, αλλά το χάσμα ανάμεσα στα λόγια του και την πραγματικότητα , ένα χάσμα που διευρύνεται διαρκώς. Όταν η Ουάσινγκτον μπορεί να παρουσιάσει οποιοδήποτε αποτέλεσμα ως νίκη: βομβαρδίσαμε τις πυρηνικές εγκαταστάσεις, νίκη· δεν τις καταστρέψαμε, πάλι νίκη· ελέγχουμε τα Στενά, νίκη· ακινητοποιούνται τα δεξαμενόπλοια, κι αυτό νίκη· κυρώσεις στη Ρωσία, σκληρή στάση· αγοράζουμε ρωσικό πετρέλαιο, ρεαλισμός, τότε η ίδια η λέξη «νίκη» χάνει κάθε νόημα.
Το στενότερο σημείο των Στενών του Ορμούζ είναι μόλις 39 χιλιόμετρα. Όμως η απόσταση ανάμεσα στην Αμερική και την αλήθεια φαίνεται πως είναι πολύ μεγαλύτερη.
Κάπου εδώ, η εξαπάτηση, η κοροϊδία, αγγίζουν τα όρια του γελοίου και του προκλητικού. Και οι λαοί — όπως πάντα — πληρώνουν το τίμημα της παράστασης.
