Η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου τριμερές αμυντικό σύμφωνο που ενσωματώνει ονομαστικά τρία από τα πιο σημαντικά στρατιωτικά και οικονομικά κράτη του μουσουλμανικού κόσμου σε μια αμοιβαία αμυντική συμφωνία, αλλά οι λεπτομέρειες της συμφωνίας δεν δημοσιοποιήθηκαν.
Η συμφωνία, που υπογράφηκε στην ιερή πόλη της Μέκκας από τον Τούρκο πρόεδρο Ερντογάν, τον Σαουδάραβα πρίγκιπα διάδοχο μπιν Σαλμάν και τον Πακιστανό πρωθυπουργό Σαρίφ, φέρεται να ορίζει ότι μια ένοπλη επίθεση σε ένα από τα τρία κράτη θεωρείται επίθεση σε όλα. Σε πανομοιότυπες δηλώσεις, οι τρεις κυβερνήσεις χαρακτήρισαν την συμφωνία ως μέτρο για την ενίσχυση της συλλογικής αποτροπής έναντι οποιασδήποτε επιθετικότητας και για την συνολική εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας.
Ωστόσο το όνομα του συμφώνου αντικατοπτρίζει μια ορισμένη ασάφεια στην αυτοαπεικόνιση του: Οι δηλώσεις του Πακιστάν και της Τουρκίας αναφέρθηκαν σε αυτό ως «Κοινή Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας», ενώ ορισμένα κρατικά μέσα ενημέρωσης το ανέφεραν ως μια «Κοινή Συμφωνία Αποτροπής της Μέκκας». Η διαφορά είναι κάτι περισσότερο από σημασιολογική, υποδηλώνει ότι δεν υπάρχει σαφής κόκκινη γραμμή, με τους υπογράφοντες να ελίσσονται μεταξύ μιας σκληρής αμοιβαίας αμυντικής δέσμευσης και ενός πιο χαλαρού πλαισίου αποτροπής.
Να σημειωθεί ότι η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν είχαν προηγουμένως υπογράψει στις 17 Σεπτεμβρίου 2025 διμερές σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας, την «Στρατηγική Συμφωνία Αμοιβαίας Άμυνας», κατά την διάρκεια της κρατικής επίσκεψης του Πακιστανού πρωθυπουργού Σαρίφ στο Ριάντ. Όπως και η Συμφωνία της Μέκκας, έτσι και αυτή περιείχε την υπόσχεση της Σαουδικής Αραβίας και του Πακιστάν ότι οποιαδήποτε επιθετικότητα εναντίον οποιουδήποτε κράτους θα θεωρούνταν επίθεση και στα δύο, θυμίζουμε ότι είχε υπογραφεί στον απόηχο της ισραηλινής επίθεσης στην Ντόχα του Κατάρ στις 9 Σεπτεμβρίου 2025. Ωστόσο, όταν οι Χούθι επιτέθηκαν πρόσφατα σε πετρελαιοφόρα της Σαουδικής Αραβίας και στο διυλιστήριο πετρελαίου της Σαουδικής Aramco στο Τζισάν, το Πακιστάν δεν αντέδρασε. Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν, στην επίθεση των Χούθι θα έπρεπε να αντιδράσουν από κοινού οι δυο χώρες.
Ποια είναι λοιπόν η πιθανή απειλή που υποτίθεται ότι θα αποτρέψει η Συμφωνία της Μέκκας; Επισήμως, το σύμφωνο δεν κατονομάζει κανέναν. Στην πράξη, το υποκείμενό του διαβάζεται ευρέως. Και οι τρεις κυβερνήσεις έχουν εκφράσει ανησυχία για το διευρυνόμενο στρατιωτικό αποτύπωμα του Ισραήλ στην Γάζα, τον Λίβανο και την Συρία, ενώ ο Ερντογάν έχει επανειλημμένα κατηγορήσει την ισραηλινή κυβέρνηση ότι προσπαθεί να «δυναμιτίσει» το Μνημόνιο Κατανόησης ΗΠΑ-Ιράν που υπογράφηκε τον Ιούνιο για την παύση των εχθροπραξιών.
Η ισραηλινή κυβέρνηση δεν έχει μέχρι πρότινος σχολιάσει δημόσια την συμφωνία. Η αντίδραση του Ιράν ήταν ανάμεικτη. Ένας Ιρανός βουλευτής απέρριψε την συμφωνία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, υποστηρίζοντας ότι μια συμφωνία με την Τουρκία και το Πακιστάν δεν θα έφερνε στους Σαουδάραβες μεγαλύτερη ασφάλεια από την εξάρτησή τους από την Ουάσιγκτον. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Αραγκτσί, από την άλλη, αντέδρασε θετικά στην συμμαχία Τουρκίας-Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν, δηλώνοντας: «Οι ισχυρές ένοπλες δυνάμεις του Ιράν έχουν επιδείξει την προθυμία, την ικανότητα και την δύναμή τους απέναντι στον πιο ακριβό στρατό του κόσμου. Όταν οι μουσουλμάνοι στέκονται ενωμένοι, μπορούμε να αντιμετωπίσουμε άμεσα οποιαδήποτε πρόκληση από κακούς ξένους. Είναι καιρός να βασιστούμε μόνο στον εαυτό μας και να ζήσουμε την αληθινή αδελφοσύνη».
Ορισμένοι Ισραηλινοί και Αμερικανοί σχολιαστές χαρακτήρισαν την εμβάθυνση των δεσμών ασφαλείας μεταξύ των σουνιτικών κρατών ως σχηματισμό ενός αντι-ισραηλινού μπλοκ. Οι υπογράφοντες απορρίπτουν αυτό το πλαίσιο και αντ’ αυτού παρουσιάζουν το σύμφωνο ως αμυντικό φράκτη σε μια γειτονιά στην οποία οι τρεις αντιπροσωπεύουν μια συνδυασμένη δύναμη που οδηγεί την περιοχή προς μια διαφορετική αρχιτεκτονική ασφάλειας από αυτή που υπήρχε τις τελευταίες δεκαετίες, ειδικά στον απόηχο του πολέμου στο Ιράν.
Είναι πιθανό η συμφωνία της Μέκκας να σηματοδοτεί το πρώτο βήμα σε αυτό που ανακοίνωσαν ο Πούτιν και ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας Wang Yi μετά τις συναντήσεις τους με τον Αραγκτσί του Ιράν στις 27 Απριλίου και στις 6 Μαΐου, αντίστοιχα. Μετά την συνάντησή του με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αραγκτσί, ο Πούτιν ζήτησε μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στον Περσικό Κόλπο και την Μέση Ανατολή. Σε συμφωνία με τον Πούτιν, ο Γουάνγκ Γι δήλωσε μετά την συνάντησή του με τον Αραγκτσί ότι οι χώρες του Κόλπου και της Μέσης Ανατολής πρέπει να «πάρουν το μέλλον τους στα χέρια τους» και εξέφρασε την υποστήριξη της Κίνας για «την δημιουργία ενός περιφερειακού πλαισίου ειρήνης και ασφάλειας υπό την ηγεσία των περιφερειακών χωρών». Το συνέδεσε με την αποκατάσταση της σταθερότητας, συμπεριλαμβανομένης της ασφαλούς διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, και έδωσε έμφαση στην περιφερειακή ιδιοκτησία και όχι στην εξωτερική κυριαρχία.
Δεν πρέπει να αγνοήσουμε τον συμβολισμό της υπογραφής αυτής της συμφωνίας στην Μέκκα. Εάν αυτή ήταν απλώς μια κανονική διπλωματική συμφωνία επικεντρωμένη αποκλειστικά σε θέματα ασφάλειας, η τελετή υπογραφής θα μπορούσε να είχε πραγματοποιηθεί στο Ριάντ. Επιλέγοντας την Μέκκα, η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν έστειλαν ένα αλάνθαστο μήνυμα, ήτοι είναι μια δήλωση που συνδέεται με την υπεράσπιση των μουσουλμάνων, όχι μόνο των αντίστοιχων χωρών τους.
Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι αυτή η συμφωνία προετοιμάζεται εδώ και αρκετό καιρό, δεν είχε σχεδιαστεί τις τελευταίες εβδομάδες. (Το ότι προετοιμάζεται εδώ και αρκετό διάστημα προφανώς διέφυγε των μπουνταλάδων του υπ. Εξωτερικών, αλλιώς πως μπορεί να εξηγηθεί η διάθεση μιας συστοιχίας ελληνικών Patriot στην Σαουδική Αραβία. Η χρήση της τουρκικής λέξης «μπουνταλάς» έγινε επί τούτοις). Προηγουμένως, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν δεν είχαν καταδικάσει την αμερικανο-ισραηλινή επίθεση στο Ιράν ούτε είχαν κάνει κάτι συγκεκριμένο για να υποστηρίξουν τους Παλαιστίνιους που αντιμετωπίζουν την δολοφονική επίθεση του Ισραήλ, με εξαίρεση την Άγκυρα που επανειλημμένα έχει καταφερθεί με σκληρή γλώσσα εναντίον του Τελ Αβίβ. Η συμμετοχή της Τουρκίας στην συμφωνία της Μέκκας δείχνει ότι έχουν αλλάξει γνώμη και τώρα κάνουν τα πρώτα βήματα προς την επιβεβαίωση της ισλαμικής ηγεμονίας στην Δυτική Ασία.
Ίδωμεν.
