Η παραβολή του Πλοίου του Πλάτωνος, μέσα απο την συζήτηση του Σωκράτη με τον Αδείμαντο, στην Πολιτεία του Πλάτωνος, βιβλίο ΣΤ’ 488a 489a.

Φαντάσου, λοιπόν, να συμβαίνει το εξής σε ένα ή σε πολλά πλοία:
Ο ιδιοκτήτης του καραβιού είναι πιο ψηλός και πιο δυνατός από όλο το πλήρωμα, αλλά είναι λίγο κουφός, η όρασή του είναι αδύναμη και οι γνώσεις του για τη ναυτιλία είναι εξίσου περιορισμένες.
Οι ναύτες, από την άλλη, τσακώνονται συνεχώς μεταξύ τους για το ποιος θα πάρει το τιμόνι. Ο καθένας τους πιστεύει ότι αυτός πρέπει να κυβερνήσει, παρόλο που ποτέ του δεν έμαθε την τέχνη της ναυτιλίας, ούτε μπορεί να υποδείξει ποιος υπήρξε δάσκαλός του ή πότε εκπαιδεύτηκε. Μάλιστα, ισχυρίζονται ότι η ναυτική τέχνη δεν διδάσκεται καν, και είναι έτοιμοι να κομματιάσουν όποιον υποστηρίξει το αντίθετο.
Μαζεύονται, λοιπόν, όλοι γύρω από τον ιδιοκτήτη, φωνάζοντας, παρακαλώντας και κάνοντας ό,τι μπορούν για να του πάρουν το τιμόνι. Αν καμιά φορά πείσουν τον ιδιοκτήτη να εμπιστευτεί κάποιους άλλους αντί για εκείνους, τότε οι χαμένοι σκοτώνουν τους κερδισμένους ή τους πετούν στη θάλασσα.
Αμέσως μετά, ναρκώνουν τον ευγενή ιδιοκτήτη με κρασί, μανδραγόρα ή κάποιο άλλο ποτό. Παίρνουν τον έλεγχο του πλοίου, λεηλατούν τις προμήθειες, πίνουν, γλεντούν και ταξιδεύουν το καράβι όπως-όπως, έτσι όπως είναι φυσικό να κάνει μια τέτοια παρέα.

Σαν να μην έφτανε αυτό, υμνούν και αποκαλούν «άξιο ναυτικό», «γεννημένο καπετάνιο» και «σοφό» όποιον είναι ικανός να τους βοηθήσει να πάρουν την εξουσία, είτε πείθοντας είτε αναγκάζοντας τον ιδιοκτήτη. Όποιον, αντίθετα, δεν έχει αυτό το ταλέντο, τον περιφρονούν και τον θεωρούν άχρηστο.
Οι ναύτες αυτοί δεν έχουν ιδέα τι σημαίνει πραγματική ναυτιλία. Δεν καταλαβαίνουν ότι ο αληθινός καπετάνιος πρέπει αναγκαστικά να μελετά τις εποχές του χρόνου, τον ουρανό, τα άστρα, τους ανέμους και όλα όσα αφορούν την τέχνη του, αν θέλει να είναι πραγματικός κυβερνήτης του πλοίου. Όσο για το πώς θα κρατά το τιμόνι –είτε το θέλουν ορισμένοι είτε όχι– πιστεύουν ότι είναι αδύνατον να το μάθει κανείς ως τέχνη, και ταυτόχρονα να ασκεί τη ναυτιλία.
Με τέτοια κατάσταση που επικρατεί μέσα στο καράβι, δεν νομίζεις ότι το πλήρωμα θα θεωρούσε τον αληθινό τιμονιέρη ως έναν άχρηστο «αιθεροβάμονα» και φλύαρο, που χάνει τον χρόνο του κοιτάζοντας τα άστρα;

Ο θεικός Πλάτων, χρησιμοποιεί την παραβολή του πλοίου για να δείξει γιατί η δημοκρατία αποτυγχάνει, ενώ περιγράφει πώς η υπερβολική ελευθερία νομοτελειακά γεννά την τυραννίδα.

• Ο Ιδιοκτήτης (Ο Λαός): Είναι ορμητικός, δυνατός, αλλά κουφός, μυωπικός και άσχετος με τη ναυτιλία.
• Οι Ναύτες (Οι Δημαγωγοί): Τσακώνονται μεταξύ τους για το ποιος θα πάρει το τιμόνι, παρόλο που κανείς τους δεν ξέρει πλοήγηση.
• Τα Τεχνάσματα: Μεθούν ή ναρκώνουν τον ιδιοκτήτη για να κλέψουν την εξουσία και να λεηλατήσουν τα εφόδια του πλοίου.
• Ο Πραγματικός Καπετάνιος (Ο Φιλόσοφος): Μελετά τα άστρα, τον άνεμο και τον καιρό. Οι ναύτες τον θεωρούν άχρηστο και “αιθεροβάμονα”, επειδή δεν συμμετέχει στις ίντριγκες τους.

Πώς η Δημοκρατία Γεννά την Τυραννίδα

• Η “Μέθη” της Ελευθερίας: Η δημοκρατία καταστρέφεται από την ίδια της την υπερβολή, όταν η ελευθερία γίνεται ασυδοσία.
• Η Κατάργηση των Ρόλων: Οι γονείς φοβούνται τα παιδιά, οι δάσκαλοι τους μαθητές, και οι νόμοι περιφρονούνται.
• Η Εμφάνιση του Προστάτη: Μέσα στο χάος και την ανασφάλεια, ο λαός αναδεικνύει έναν “προστάτη” για να επιβάλει την τάξη.
• Η Μεταμόρφωση σε Τύραννο: Μόλις πάρει την απόλυτη εξουσία, ο προστάτης εξολοθρεύει τους αντιπάλους του και μετατρέπεται σε αιμοσταγή τύραννο.