Σαν σήμερα η Κύπρος μας θρήνησε 13 θύματα από την έκρηξη στη Ναυτική Βάση «Ευάγγελος Φλωράκης» στο Μαρί
[Το παρόν είναι βασισμένο στα στοιχεία που παρατέθηκαν στο άρθρο του Πάνου Κωνσταντινίδη (ερευνητή στο Πανεπιστήμιο Warwick του Κόβεντρυ – Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων – Ομάδα Πληροφοριακών Συστημάτων και Διαχείρισης) : «The failure of foresight in crisis management: A secondary analysis of the Mari disaster»]
Τα ξημερώματα της 11ης Ιουλίου 2011 παμπολλοι ξύπνησαν απότομα από έναν εκκωφαντικό θόρυβο, αρκετοί ενθυμούμενοι τα γεγονότα ενός άλλου μακρυνού Ιουλίου, εκείνου του πολέμου και της τουρκικής εισβολής το 1974. Άλλοι εξύπνησαν από ένα τηλεφώνημα γεμάτο αγωνία, από εκείνα τα τρομακτικά τηλεφωνήματα που σε ταράζουν και κάνουν τον χρόνο να «παγώνει». Κάποοιο άλλοι δεν ξύπνησαν ποτέ ξανά.
Εκείνο το πρωινό η ατμόσφαιρα ήταν βαριά και η αναστάτωση διάχυτη, καθώς ουδείς ήταν σε θέση να καταλάβει τι είχε συμβεί ακριβώς. Οι πληροφορίες έκαναν λόγο για μια τεράστια έκρηξη στη Ναυτική Βάση «Ευάγγελος Φλωράκης» στο Μαρί, στη νότια ακτή της Κύπρου, δίπλα στη βιομηχανική περιοχή του Βασιλικού (μεταξύ Λεμεσού και Λάρνακας εγγύτερα στη Λάρνακα). Αποτελεί την κεντρική βάση της Διοίκησης Ναυτικού της Εθνικής Φρουράς και πήρε το όνομά της από τον Αντιστράτηγο Ευάγγελο Φλωράκη, διοικητή της Εθνικής Φρουράς ο οποίος έχασε τη ζωή του σε συντριβή ελικοπτέρου το 2002. Το μέγεθος της καταστροφής και ο απολογισμός των θυμάτων δεν ήσαν ακριβείς, αλλά κάποιος μπορούσε να «διαγνώσει» τον πόνο που υπερεκχύλιζε.
Λίγες ώρες αργότερα θα επιβεβαιώνονταν τα χειρότερα : Η Κύπρος είχε να αντιμετωπίσει μιαν ακόμη τραγωδία και η ημερομηνία θα γραφόταν με μαύρα γράμματα στο βιβλίο της εθνικής ιστορίας. Ένας ακόμη θλιβερός Ιούλιος γιά τη μαρτυρική μεγαλόνησο, μια ακόμη πένθιμη επέτειος. 15 χρόνια μετά, οι μνήμες από εκείνο το πρωινό όχι μόνον δεν έχουν σβήσει, αλλά πανίσχυρες μας θυμίζουν όσους χάθηκαν τόσο άδικα. Η έκρηξη στο Μαρί ήταν η μεγαλύτερη καταστροφή στην Κύπρο σε περίοδο ειρήνης.
Στις 9 Ιανουαρίου 2009, το υπό κυπριακή σημαία εμπορικό πλοίο Monchegorsk («Όμορφη Πόλη»), φόρτωσε στο λιμάνι Μπαντάρ Αμπάς, και αναχώρησε για το ταξίδι του προς την Λαττάκεια της Συρίας. Το φορτίο περιελάμβανε 98 εμπορευματοκιβώτια και 231 πακέτα. Στις 20 Ιανουαρίου, πλοίο των ΗΠΑ σταμάτησε το Monchegorsk στην Ερυθρά Θάλασσα και αφού έλεγξε το φορτίο, διαπίστωσε παραβιάσεις των αποφάσεων του ΟΗΕ που επέβαλαν κυρώσεις κατά του Ιράν (Αποφάσεις Συμβουλίου Ασφαλείας 1747 (2007) και 1803 (2008)).
Στις 23 Ιανουαρίου, ο πρεσβευτής των ΗΠΑ ενημέρωσε τον τότε κομμουνιστή πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Δημήτρη Χριστόφια [«The Cypriot-flagged vessel M/V MONCHEGORSK is carrying Iranian-origin military-related cargo to Syria. An inspection conducted by a US Navy ship on January 19 and 20 revealed containers carrying 120 mm, 122 mm, and 160 mm high explosives that originated in Iran and are destined for Syria. Inspection also revealed 7.62 mm shell casings, compressed gunpowder, silver dollar-sized slugs, primer, and magnesium primers. Such items are clearly arms related material. Consequently, Cyprus has an obligation under the Charter [UNSCR 1747] to prevent the use of the M/V MONCHEGORSK — a Cypriot-flagged vessel from participating in this transaction».].
Άρα σύμφωνα με τις συμφωνίες που είχε υπογράψει η Κύπρος, ήταν υποχρεωμένη να εμποδίσει το πλοίο να συνεχίσει προς την Συρία [Απόφαση Συμβουλίου Ασφαλείας 1747 (2007)].
Η Συρία ενημέρωσε την Κυπριακή Δημοκρατία ότι μια τέτοια ενέργεια θα έβλαπτε τις διμερείς σχέσεις. Τότε η Κύπρος ζήτησε από το πλοίο να προσαράξει στο λιμάνι της Λεμεσού για επιθεώρηση. Το πλοίο κατέφθασε στην Λεμεσό στις 29 Ιανουαρίου όπου σε ελέγχους όντως διαπιστώθηκε η ύπαρξη παράνομου πολεμικού υλικού.
Στις 3 Φεβρουαρίου η Κύπρος ενημέρωσε το «Συμβούλιο Ασφαλείας» του ΟΗΕ για τα ευρήματα της, δηλώνοντας δεν διαθέτει την ικανότητα, ούτε τις κατάλληλες υποδομές για την φύλαξη του εκρηκτικού υλικού. Εισηγήθηκε πως το φορτίο θα μπορούσε να επιστραφεί στο Ιραν ή να τεθεί υπό την ιδιοκτησία και ευθύνη του Συμβουλίου Ασφαλείας. Ο ΟΗΕ απάντησε πως έπρεπε να κρατηθεί το φορτίο στην Κύπρο μέχρι να ληφθούν οριστικές αποφάσεις, ενώ …. συμβούλεψε την Κύπρο να ζητήσει από άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να …. συνδράμουν.
Στις 6 Φεβρουαρίου σε συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου, συζητήθηκαν οι διάφορες επιλογές της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αυτές ήταν: Πρώτον να σταλεί το φορτίο στην Συρία, δεύτερον να επιστραφεί στο Ιραν, τρίτον να επιμένουν να το αναλάβει ο ΟΗΕ, τέταρτον να το αναλάβει άλλη χώρα και, τέλος …. να το αναλάβει η Κύπρος. Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας αποφάσισε να κρατήσει το υλικό στην Κύπρο, καθώς σε τέτοια περίπτωση θα ικανοποιούσε τόσο την πλευρά των ΗΠΑ και του ΟΗΕ, όσο και την πλευρά της Συρίας και του Ιραν.
Από τις 6 Φεβρουαρίου, οι Αρχές τις Κυπριακής Δημοκρατίας προβληματίζονταν για τον τόπο φύλαξης ενός τόσο επικίνδυνου φορτίου. Σε σύσκεψη της Ακτοφυλακής, της Αστυνομίας, της Εθνικής Φρουράς, του τμήματος εμπορικής ναυτιλίας και της Αρχής λιμένος Κύπρου, αποφασίστηκε το πλοίο να σταθμεύσει 2,5 ναυτικά μίλια ανοικτά του λιμανιού. Στις 11 Φεβρουαρίου, σε νέα συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου, ο τότε υπουργός Αμύνης Κώστας Παπακώστας [(1939-2015), βουλευτής στην Εκλογική Περιφέρεια Αμμοχώστου εκλεγμένος με το ΑΚΕΛ την περίοδο 1996-2008, που διατελούσε υπουργός Αμύνης] ενημέρωσε τον Πρόεδρο Χριστόφια πως σύμφωνα με στρατιωτικούς ειδικούς, το φορτίο καλύτερα να το χειριστούν χωρίς να αλλοιωθεί η σύσταση του. Με βάση αυτή την συμβουλή, ο πρόεδρος Χριστόφιας αποφάσισε την φύλαξη του φορτίου από την Εθνική Φρουρά ! Την επόμενη μέρα, 12 Φεβρουαρίου, σε σύσκεψη του Υπουργού Άμυνας με τον Αρχηγό της Εθνικής Φρουράς, αποφασίστηκε η φύλαξη του φορτίου στην ναυτική βάση στο Μαρί, ενώ την ίδια μέρα, ανακοινώθηκε η απόφαση στον ΟΗΕ.
Μεταξύ 6 και 12 Μαρτίου το φορτίο μεταφέρθηκε στην Ναυτική Βάση στο Μαρί. Συνολικά ζύγιζε 1400 έως 1500 τόνους, και έτσι είχε κτιστεί τσιμεντένια βάση για να μην υποχωρήσει το έδαφος. Η βάση αυτή σχεδιάστηκε από υψηλόβαθμο αξιωματούχο της Εθνικής Φρουράς. Τα εμπορευματοκιβώτια τοποθετήθηκαν με τέτοιο τρόπο ώστε η πόρτα τους να μην είναι προσβάσιμη, ενώ πέριξ τους τοποθετήθηκε και συρματόπλεγμα.
Ωστόσο αυτά τα στοιχειώδη μέτρα απείχαν από τα κατάλληλα μέτρα φύλαξης πυρομαχικών επί μακρό χρονικό διάστημα, όπου απαιτείται συνεχής αερισμός, χαμηλή θερμοκρασία, έλεγχος υγρασίας, ελάχιστη επαφή με έδαφος και εύκολη πρόσβαση για επιθεωρήσεις.
Στις 28 Μαΐου 2009, ο νέος Αρχηγός της Εθνικής Φρουράς, σε αντικατάσταση του Κωνσταντίνου Μπισπίκα, (που υπηρέτησε παλιά στην Προεδρία της Δημοκρατίας ως ένας από τους τρεις υπασπιστές του διαβόητου Κωνσταντίνου Καραμανλή) με επιστολή του στον Υπουργό Αμύνης, τον ενημέρωνε για τους σχετικούς προβληματισμούς του γιά την φύλαξη του υλικού και τους κινδύνους από την υπερβολική έκθεση στον ήλιο.
Στις 19 Ιουνίου 2009, το τμήμα τελωνείων της Κυπριακής Δημοκρατίας ενημέρωσε τα Υπουργεία Αμύνης, Εξωτερικής Πολιτικής και Οικονομικών ότι το εκρηκτικό υλικό είχε περάσει στην κυριότητα της Δημοκρατίας, μιας και κανένας δεν το διεκδίκησε. Σύμφωνα με τον νόμο, που ρύθμιζε το θέμα, υπήρχαν τρεις επιλογές: καταστροφή του υλικού, να δοθεί στο κοινό ή να το πουλήσει. Ωστόσο, εξ αιτίας των διπλωματικών προβλημάτων που δημιουργούσε η υπόθεση, αποφασίστηκε η συνέχιση της φύλαξης του από την Εθνική Φρουρά, κάτι στο οποίο συμφώνησε και ο ……..Γενικός Εισαγγελέας σε επιστολή του με ημερομηνία 1 Ιουλίου 2009.
Στις 31 Αυγούστου 2009, ο πρόεδρος Χριστόφιας είχε συνάντηση με τον πρόεδρο της Συρίας όπου συζητήθηκε το θέμα των εκρηκτικών και ο Χριστόφιας δεσμεύτηκε να μην παραδώσει το φορτίο σε τρίτο μέρος. Στις 4 Νοεμβρίου ο αρχηγός της Εθνικής Φρουράς σε νέο του γράμμα στο Υπουργείο Αμύνης εξέφρασε τις ανησυχίες του, το γράμμα προωθήθηκε στο Υπουργείο Εξωτερικών από όπου έλαβε απάντηση ότι δεν μπορούσαν να γίνουν αλλαγές στον τρόπο χειρισμού του υλικού. Στις 7 Ιουλίου 2010, ο Αρχηγός σε νέο του γράμμα επαναλάμβανε τις αντιρρήσεις του, για να λάβει και πάλι την ίδια απάντηση !
Στις 3 Σεπτεμβρίου 2010, συζητήθηκε το ενδεχόμενο καταστροφής του υλικού, σε συνάντηση με τον πρέσβη του Ιραν. Το Ιράν, αλλάζοντας την αρχική του θέση, αποδέχτηκε την καταστροφή του εκρηκτικού υλικού (το οποίο ήταν μόνο ένα μέρος του συνολικού φορτίου). Στις 6 Σεπτεμβρίου 2010, σε συνάντηση του διευθυντή του διπλωματικού σώματος με την στρατιωτική ηγεσία της Εθνικής Φρουράς, αποφασίστηκε να καταστραφεί το υλικό. Η απόφαση αυτή πάρθηκε υπό το φως της συμφωνίας με το Ιράν, αλλά και των κινδύνων από τις υψηλές θερμοκρασίες κατά το καλοκαίρι. Η Εθνική Φρουρά είχε την τεχνογνωσία να προβεί σε καταστροφή του υλικού. Ωστόσο, παρά αυτή την απόφαση, δεν αναλήφθηκε κάποια δράση. Μεταξύ Ιανουαρίου 2011 και Ιουνίου 2011, υπήρχαν επανειλημμένες παρακλήσεις για επισκέψεις από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για έλεγχο των πυρομαχικών, όμως παρόλο που το υπουργείο Εξωτερικών απαντούσε θετικά, συνεχώς ανέβαλλε την επίσκεψη.
Στις 7 Φεβρουαρίου 2011, υπήρξε νέα συνάντηση στο Υπουργείο Εξωτερικών, με συμμετοχή του Υπουργού Αμύνης, του Αρχηγού της Εθνικής Φρουράς και άλλων στρατιωτικών, καθώς και με μέλη του διπλωματικού σώματος. Το υπουργείο επέμενε πως η Κύπρος βρισκόταν υπό την πίεση της Συρίας και του Ιράν για την επιστροφή του υλικού, ενώ ο υπουργός Άμυνας και ο αρχηγός της Εθνικής Φρουράς επέμενε στην επικινδυνότητα του φύλαξης του υλικού. Αποφασίστηκε η λήψη δείγματος υλικού και αποστολή του σε εργαστήρια στο εξωτερικό για έλεγχο τυχόν αλλοίωσης της σύστασης του υλικού, καθώς επίσης και να αναζητηθούν πιθανοί αγοραστές. Ωστόσο, δεν λήφθηκε κανένα δείγμα !
Την νύκτα της 4ης Ιουλίου 2011, οι φρουροί του φορτίου στην ναυτική βάση Μαρί, διαπίστωσαν ότι ένα από τα εμπορευματοκιβώτια είχε παραμορφωθεί και μεγαλώσει σε όγκο. Ενημέρωσαν τον Διοικητή της ναυτικής βάσης, τον αρχηγό του Ναυτικού της Κύπρου και τον υπεύθυνο αξιωματικό ο οποίος σχεδίασε την φύλαξη του φορτίου το 2009. Στις 5 Ιουλίου, ενημερώθηκε και ο αρχηγός της Εθνικής φρουράς και μετά συναντηθηκε με τον Υπουργό Αμύνης. Αποφασίστηκε η σύσταση ομάδας ειδικών, η οποία συγκροτήθηκε στις 6 Ιουλίου. Στην ομάδα συμμετείχε και ο υπαρχηγός της Πυροσβεστικής, ο οποίος συμβούλεψε να καταβρέχονται τα κιβώτια με θαλασσινό νερό, να απομακρυνθούν τα εμπορευματοκιβώτια τα οποία παρουσίαζαν παραμόρφωση, και να προχωρήσουν στην καταστροφή του υλικού. Η ομάδα ειδικών συμφώνησε να ληφθούν αυτές οι δράσεις.
Στις 7 Ιουλίου ο επικεφαλής της ομάδας των ειδικών ενημέρωσε την Αρχηγό της Εθνικής Φρουράς και τον Υπουργό Αμύνης. Στις 8 Ιουλίου, με εντολή του Αρχηγού της Εθνικής Φρουράς, ένα πυροσβεστικό μηχάνημα του στρατού κατέβρεχε τα εμπορευματοκιβώτια με θαλασσινό νερό.
Η φονική έκρηξη της 11ης Ιουλίου 2011
Η πολύνεκρη έκρηξη σημειώθηκε στις 5:50 τα χαράματα στη ναυτική βάση «Ευάγγελος Φλωράκης» στο Μαρί, μετατρέποντας την περιοχή σε κρανίου τόπο. Η έκρηξη προήλθε από φωτιά στα εμπορευματοκιβώτια (κοντέινερ), που φυλάγονταν στη ναυτική βάση και τα οποία περιείχαν πολεμικό υλικό.
Η έκρηξη προκάλεσε ωστικό κύμα τριών χιλιομέτρων, το οποίο σάρωσε τα πάντα στο πέρασμά του, με αποτέλεσμα όσοι βρέθηκαν πολύ κοντά στο σημείο της έκρηξης να σκοτωθούν ακαριαία, ενώ σε αρκετούς νεκρούς βρέθηκαν μόνο ανθρώπινα μέλη. Η έκρηξη και το ωστικό κύμα ήταν τόσο ισχυρά που κατέστρεψαν τον γειτονικό Ηλεκτροπαραγωγικό Σταθμό του «Βασιλικού», προκάλεσαν ζημιές ακόμη και σε κοντινά χωριά, ενώ μεταλλικά κομμάτια βάρους πέντε κιλών βρέθηκαν σε απόσταση χιλιομέτρων.
Πριν από την έκρηξη, στις 4:00 περίπου τα ξημερώματα, τεχνικοί του Ηλεκτροπαραγωγικού Σταθμού είχαν αναφέρει λάμψεις στον ουρανό που προέρχονταν από τον χώρο του στρατοπέδου και μικρές εκρήξεις στο ίδιο σημείο. Στις 4:30 ξέσπασε φωτιά στα εμπορευματοκιβώτια. Οι ναύτες ενημερώθηκαν και ξεκίνησαν επιχείρηση κατάσβεσής της, ενώ δύο πυροσβεστικά οχήματα αναχώρησαν από την ΕΜΑΚ της Κοφίνου με κατεύθυνση το Μαρί και ο Αξιωματικός Υπηρεσίας με άλλους στρατιωτικούς και στρατιώτες ξεκίνησαν να κατευθύνονται προς το σημείο της φωτιάς.
Στις 04:50 ο Διοικητής του Ναυτικού, Ανδρέας Ιωαννίδης έφτασε στη Ναυτική Βάση, ζητώντας από το ΓΕΕΦ να στείλει ελικόπτερα, ενώ μερικά λεπτά μετά έφτασε και ο Διοικητής της Βάσης, Λάμπρος Λάμπρου. Στις 5:17, ο Διοικητής του Ναυτικού διέταξε να εκκενώσουν τον χώρο. Στις 05:20 η φωτιά είχε ήδη εξαπλωθεί, ενώ όσοι βρίσκονταν στη ναυτική βάση προσπαθούσαν, καταβάλλοντας υπεράνθρωπες προσπάθειες, να την κατασβέσουν. Μισή ώρα αργότερα, όλα είχαν τελειώσει. Ένα τεράστιο μαύρο σύννεφο σκέπασε την περιοχή, που μεταβλήθηκε σε ένα βομβαρδισμένο τοπίο με πτώματα, ανθρώπινα μέλη, κάλυκες, λυωμένα μέταλλα και αποκαΐδια.
Από την έκρηξη σκοτώθηκαν 13 άνθρωποι, ανάμεσά τους ναύτες, πυροσβέστες και αξιωματικοί, ενώ άλλοι 62 τραυματίστηκαν σε διάφορα σημεία του σώματός τους. Πολλοί από αυτούς, μέχρι και σήμερα, αντιμετωπίζουν δεκάδες προβλήματα, 15 χρόνια μετά, είτε σωματικά, είτε ψυχολογικά από το τρομακτικά μεγάλο σοκ και τα όσα παρελκώμενα αντίκρυσαν στο συντετριμμένο διαλυμένο τοπίο της ναυτικής βάσης. Χρήσιμοι και γενναίοι άνθρωποι διαφόρων ηλικιών έχασαν τη ζωή τους άδικα, ενώ άλλοι σημαδεύτηκαν μια για πάντα από το τραγικό γεγονός.
«Να ραντίζετε τα κιβώτια με θαλασσινό νερό»
Ο Διοικητής Ναυτικού και ένας εκ των θυμάτων, Ανδρέας Ιωαννίδης, έκανε διαρκείς εκκλήσεις για απομάκρυνσή των εμπορευματοκιβωτίων, στέλνοντας συνεχώς επιστολές και κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για αρκετούς μήνες, μέχρι και μερικές ημέρες πριν την έκρηξη, αλλά οι προσπάθειές του έπεφταν διαρκώς στο κενό. Το μεγάλο κακό θα γινόταν με μαθηματική ακρίβεια, όμως οι αρμόδιοι επέλεξαν να μην ασχοληθούν σοβαρά με το ζήτημα.
Την ίδια μέρα της έκρηξης υπέβαλαν τις παραιτήσεις τους ο υπουργός Άμυνας Κώστας Παπακώστας και ο αρχηγός της Εθνικής Φρουράς αντιστράτηγος Πέτρος Τσαλικίδης. Μία εβδομάδα αργότερα παραιτήθηκε για λόγους ευθιξίας ο υπουργός εξωτερικών Μάρκος Κυπριανού ενώ το υπουργικό συμβούλιο έπαυσε και τον Υπαρχηγό της Εθνικής Φρουράς αντιστράτηγο Σάββα Αργυρού.
Οι πρώτες δηλώσεις του τότε Προέδρου της Δημοκρατίας, Δημήτρη Χριστόφια του Μπολσεβίκου πολιτευτή του ΑΚΕΛ, προκάλεσαν την οργή της κοινής γνώμης, ενώ ο κόσμος ζητούσε την παραίτησή του.
Ο ίδιος ανέθεσε σε ανεξάρτητη επιτροπή να μελετήσει τα γεγονότα που οδήγησαν στην έκρηξη. Τρεις μήνες μετά, τον Οκτώβριο του 2011, η επιτροπή με επικεφαλής τον Πόλυ Πολυβίου παρέδωσε πόρισμα με το οποίο επέρριπτε ευθύνες στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Σύμφωνα με το πόρισμα:
“η απόφαση για κατακράτηση και εκφόρτωση των εμπορευματοκιβωτίων, η δίχως έλεγχο και ανεύθυνη φύλαξη του φορτίου στο Μαρί, η εις γνώση των αρμοδίων επικινδυνότητά του και η αδιαφορία εκ μέρους τους να προχωρήσουν στις απαραίτητες ενέργειες, οι παραλείψεις και οι γενικότεροι λανθασμένοι χειρισμοί βαραίνουν τον αρχηγό του κράτους“.
Αξίζει να σημειωθεί πως τον Σεπτέμβριο του 2011, στην κατάθεσή του, ο Δημήτρης Χριστόφιας είχε υποστηρίξει – μεταξύ άλλων – πως …. δεν ήταν ενήμερος για το φορτίο ή για την επικινδυνότητα ή για το ενδεχόμενο έκρηξης, πως δεν γνώριζε πού ήταν η τοποθεσία Μαρί, αλλά ούτε και πως αυτή γειτνίαζε με τον σταθμό της ΑΗΚ.
«Υπήρξε υποτίμηση κινδύνου. Γιατί να αναλάβω εγώ αυτή την ευθύνη από την στιγμή που δεν ήμουν ενημερωμένος;», δήλωσε ο άθλιος «μικρός άνθρωπος του γραφείου», ενώ εν τέλει δεν αποδέχτηκε καμία προσωπική και άμεση ευθύνη, παρά μόνο θεσμική και έμμεση. «Εμμέσως έχω ευθύνη λογικά και θεσμικά, για λάθη και παραλείψεις των υπουργών μου…», ήταν τα λόγια του θεσμικού «ερυθρού παλιάτσου».
Kατά την παράδοση του πορίσματός του ο Πόλυς Πολυβίου είχε πει : «Σέβομαι και τιμώ τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και ως άνθρωπο και ως πολιτικό ηγέτη. Ποία ήταν, όμως, η αντίδραση του Προέδρου; Το “δεν γνωρίζω”. Αυτό είναι απαράδεκτο. Η επίκληση της άγνοιας και της μη ενημέρωσης, σε ένα τόσο σημαντικό θέμα, δημιουργεί όχι μόνο θέμα εμπιστοσύνης στον ίδιο τον Πρόεδρο και στην Κυβέρνηση, αλλά και στο ίδιο το κράτος. Ο Πρόεδρος αποδίδει ευθύνες στους συνεργάτες του – σωστά, αλλά τις έχει και ο ίδιος». [Στις 30 Σεπτεμβρίου 2011 ο καταξιωμένος νομικός και μάχιμος δικηγόρος Πολυβίου ως πρόεδρος μονομελούς επιτροπής που διόρισε ο Πρόεδρος Χριστόφιας εξέδωσε πόρισμα για την έκκρηξη στο Μαρί. Με βάση την έκθεση του καταλογίσθηκαν πολιτικές και ποινικές ευθύνες με υπουργούς και δημοσίους υπαλλήλους να οδηγούνται ενώπιον των Κυπριακών Δικαστηρίων.]
Σημειώνεται πως ο Κώστας Παπακώστας βρέθηκε ένοχος για ανθρωποκτονία, με το δικαστήριο να δηλώνει πως «έκλεισε τα μάτια του στον κίνδυνο» σχετικά με την φύλαξη εκρηκτικών. Καταδικάστηκε σε 5 χρόνια φυλάκιση και απεβίωσε καθώς εξέτιε την ποινή του, ενώ ο αρχηγός της Εθνικής Φρουράς Πέτρος Τσαλικίδης αντιμετώπισε το στρατοδικείο στην Ελλάδα, αφού διακρατικές συμφωνίες Ελλάδας-Κύπρου παρείχαν ασυλία στον Ελλαδίτη στρατιωτικό. Καταδικάστηκε για ανθρωποκτονία από αμέλεια σε 7 χρόνια φυλάκιση, άσκησε έφεση και αφέθηκε ελεύθερος χωρίς περιοριστικά μέτρα.
Από το Κακουργιοδικείο της Λάρνακας καταδικάστηκαν, επίσης, οι Ανδρέας Νικολάου Διευθυντής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, Χαράλαμπος Χαραλάμπους Υποδιευθυντής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας και Αντρέας Λοϊζίδης Διοικητής της ΕΜΑΚ με την κατηγορία της πρόκλησης θανάτου εξ’ αμελείας. Οι πρώην Υπουργός Εξωτερικών Μάρκος Κυπριανού και o τέως υπαρχηγός της Εθνικής Φρουράς Σάββας Αργυρού αθωώθηκαν και απαλλάχτηκαν από τις κατηγορίες.
Η τραγωδία στο Μαρί είχε ικανό αντίκτυπο στο πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό γίγνεσθαι της χώρας. Όσον αφορά στο πολιτικό κομμάτι, μετά το φονικό συμβάν το κυβερνών κομμουνιστικό κόμμα ΑΚΕΛ απομονώθηκε σχετικά, ενώ η δημοτικότητα του ηθικού νάνου, …..Προέδρου Χριστόφια, μειώθηκε σημαντικά. Για την ιστορία, το ΑΚΕΛ, η ιστορική κομμουνιστική αριστερά στην Κύπρο, (αυτοί οι ανεκδιήγητοι ανθέλληνες και ανθενωτικοί ταρτούφοι που απεκάλυψαν από το … Ράδιο Μόχα την ταυτότητα του Γρίβα Διγενή στους Άγγλους) ανέλαβε την εκτελεστική εξουσία το 2008 ως κύριο κυβερνών κόμμα για πρώτη φορά στην ιστορία του νησιού, καταφέρνοντας να επικρατήσει εν μέσω ενός ιδιαίτερα πολωμένου κλίματος. Πέντε χρόνια αργότερα, το 2012 και έχοντας προηγηθεί η έκρηξη στο Μαρί, το πολιτικό κλίμα του τόπου έγινε εντελώς διαφορετικό.
Πέρα από την πολιτική κρίση που δημιουργήθηκε, η Κύπρος εβίωσε και τις οικονομικές συνέπειες της ανείπωτης καταστροφής. Συγκεκριμένα, η οικονομική κρίση έφτασε στο νησί το 2009 με τη μορφή ελαφράς ύφεσης, ωστόσο, μετά την τραγωδία η Κύπρος υπέστη βαριά πλήγματα και χρειάστηκαν ολόκληρα χρόνια για να καταφέρει να ορθοποδήσει. Οι σοβαρές ζημιές στον Ηλεκτροπαραγωγό Σταθμό του «Βασιλικού» είχαν σημαντικές επιπτώσεις στην οικονομία της Κύπρου. Οι καταστροφές υπολογίστηκαν αρχικά στα 700 εκατομμύρια ευρώ και αργότερα το κόστος της ανακατασκευής εκτιμήθηκε στα 300-400 εκατομμύρια ευρώ, ενώ η μείωση παραγωγής και παροχής ηλεκτρισμού οδήγησε σε μια σειρά από άλλες συνέπειες.
Αξίζει να σημειωθεί πως ως αποτέλεσμα της έκρηξης και της καταστροφής του Ηλεκτροπαραγωγού Σταθμού, η παροχή ηλεκτρισμού στο κοινό διακόπηκε και αργότερα η «Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου» (ΑΗΚ) εφάρμοσε κυλιόμενες διακοπές ρεύματος 2 έως 3 ανά περιοχή, (οι οποίες όμως δεν αφορούσαν αεροδρόμια, νοσοκομεία ή …..τουριστικές περιοχές !), ενώ στις 16 Ιουλίου υπογράφηκε συμφωνία για μεταφορά ρεύματος από τα κατεχόμενα του τουρκοκυπριακού ψευδοκράτους, έως το τέλος του Αυγούστου. Παράλληλα, μετά την έκρηξη στο Μαρί σημειώθηκε μείωση του ΑΕΠ, μείζων απώλεια ευημερίας των νοικοκυριών, μείωση του κύκλου εργασίας των επιχειρήσεων και αύξηση της ανεργίας. Λίγους μήνες μετά την τραγωδία, το φθινόπωρο του 2011, υιοθετήθηκε η πρώτη σειρά μέτρων λιτότητας από την κυβέρνηση.
Από τις πρώτες ημέρες της τραγωδίας μέχρι και σήμερα, 15 ολόκληρα χρόνια μετά, η οργή για την έκρηξη στο Μαρί δεν έχει εξαλειφθεί. Οι πολίτες, πλήρως απογοητευμένοι από την ανικανότητα και την ανευθυνότητα των αρμοδίων, πραγματοποιούσαν διαδηλώσεις σε διάφορες πόλεις της Κύπρου και ζητούσαν δικαίωση. Παρά την όποια απόδοση ευθυνών και τις καταδικαστικές αποφάσεις, η κοινή γνώμη θεωρεί απαράδεκτη τη στάση της πολιτείας, την αμέλειά της και το πώς επέτρεψε να συμβεί μια τόσο μεγάλη καταστροφή και να χαθούν 13 ζωές, καθώς και την χυδαία ευθυνοφοβία των ουτιδανών «λαοφιλών» πολιτικών ηγετών.
Αξίζει να σημειωθεί πως οι συγγενείς των θυμάτων αντιμετωπίσθηκαν τότε με μεγάλη ασέβεια από το καθεστώς του φοβικού και αλαζόνα κόκκινου παλιάτσου, αφού σύμφωνα με μαρτυρίες, ακόμη και αρκετές ημέρες μετά την τραγωδία, κανείς δεν … «έκανε τον κόπο» να τους εξηγήσει τι ακριβώς συνέβη. Βλέποντας τους άθλιους πολιτικούς να προσπαθούν να γλυτώσουν και να μεταθέτουν τις ευθύνες ο ένας στον άλλον, ενώ οι ίδιοι είχαν χάσει με τον χειρότερο τρόπο και εντελώς άδικα τα αγαπημένα τους πρόσωπα, οι πληγές των οικείων των θανόντων αντί να επουλώνονται, μεγάλωσαν ολοένα και περισσότερο,.
Τα 13 ονόματα των τιμημένων νεκρών:
- Πλοίαρχος Ιωαννίδης Ανδρέας, Διοικητής Ναυτικού
- Αντιπλοίαρχος Λάμπρου Λάμπρος, Διοικητής της Ναυτικής Βάσης
- Αρχικελευστής Κλεάνθους Κλεάνθης
- Κελευστής Ηρακλέους Μιχάλης
- Ναύτης Χριστοφόρου Μιλτιάδης
- Ναύτης Χριστοφόρου Χριστάκης
- Αρχιλοχίας Πυροσβεστικής Ανδρέας Παπαδόπουλος
- Πυροσβέστης Βασίλης Κρόκος
- Πυροσβέστης Σπύρος Τιταντής
- Πυροσβέστης Παναγιώτης Θεοφίλου
- Αρχιπυροσβέστης Γιώργος Γιακουμής
- Πυροσβέστης Αδάμος Αδάμου
- Ναύτης Αντώνης Χαραλάμπους (κατέληξε 3 μέρες μετά , λόγω των βαρύτατων τραυματισμών του).
Ανάμεσα στους νεκρούς ήσαν και οι δύο δίδυμοι αδελφοί Χριστοφόρου, μόλις 19 ετών, τα «διδυμούθκια της Πόπης», όπως ήσαν γνωστοί. Ξεχωριστά παιδιά, με ήθος και χαρακτήρα. Η μητέρα τους, Πόπη Χριστοφόρου, αποτελεί ένα πρόσωπο – σύμβολο της τραγωδίας στο Μαρί, καθώς εκείνη την ημέρα έχασε και τα δύο παληκάρια της. Η ίδια συμμετείχε σε πολλούς αγώνες για την απόδοση ευθυνών και τη δικαίωση των θυμάτων. Τα τελευταία λόγια που άκουσε από τα παιδιά της ήταν : «Μάνα, πάμε να σβήσουμε τη φωτιά, θα μιλήσουμε σε λίγο…» και μετά δεν τα ξαναείδε.
Όπως έχουν περιγράψει κατά καιρούς οι συγγενείς των γενναίων διδύμων, τα δύο αδέλφια ήσαν αχώριστα. Ακόμη και στον θάνατο ! Όπως εδήλωσε ο εξάδελφος των δύο αγοριών«Ο Μίλτος ήταν οδηγός του βυτιοφόρου και έπρεπε να βρεθεί πρώτος στο σημείο. Αν και είχε ανατεθεί σε κάποιον άλλο ναύτη να πάει μαζί του ο Χρήστος είπε: “Μείνε εσύ πίσω να πάω με τον αδελφό μου”. Δεν άντεχαν μακριά ο ένας απ’ τον άλλο».
