«Δεν θα μπορούσαμε να είμαστε πιο κοντά στον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο», διακήρυξε με στόμφο η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, πανηγυρίζοντας για την εμπορική συμφωνία ΕΕ-Αυστραλίας. Μια δήλωση που δεν αντέχει σε καμία σοβαρή ανάλυση. Είναι απλώς ευσεβής πόθος – και μάλιστα επικίνδυνος.
Αν η γεωγραφική απόσταση αρκούσε για να ορίζει συμμαχίες, η φον ντερ Λάιεν θα δικαιούνταν μια κάποια επιείκεια. Όμως η πραγματική πολιτική δεν παίζεται με χάρτες και ονειροπολήσεις. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα.
Βεβαίως, η συμφωνία υπάρχει. Μετά από οκτώ χρόνια διαπραγματεύσεων, Βρυξέλλες και Καμπέρα υπέγραψαν μια συμφωνία που καταργεί δασμούς σε πάνω από το 99% των ευρωπαϊκών εξαγωγών. Εντυπωσιακό. Όμως “στην λεπτομέρεια κρύβεται ο διάβολος”: Αυστραλοί αγρότες διαμαρτύρονται για ψίχουλα, Γάλλοι παραγωγοί τρέμουν τον ανταγωνισμό. Όπως πάντα, η ΕΕ πουλάει εντυπώσεις, αλλά στην πράξη μοιράζει αδύναμους συμβιβασμούς.
Αυτό που ωστόσο αποκαλύπτει τα πραγματικά σχέδια της φον ντερ Λάιεν, είναι η πολιτική ατζέντα που κρύβεται πίσω από τη συμφωνία. Δεν αρκέστηκε να πανηγυρίσει για το εμπόριο. Προώθησε ευθέως την αφήγηση ότι ΕΕ και Αυστραλία πρέπει να συσφίξουν δεσμούς για να μειώσουν την εξάρτηση από την Κίνα. Γνωστό, τετριμμένο και διάτρητο επιχείρημα. Που αγνοεί προκλητικά τόσο την φύση του παγκόσμιου εμπορίου όσο και τις σκληρές πραγματικότητες της αυστραλιανής οικονομίας.
Η κυβέρνηση Αλμπανέζε απέδειξε ότι η Καμπέρα έμαθε από τα λάθη της. Η προηγούμενη κυβέρνηση πλήρωσε ακριβά την τυφλή ευθυγράμμιση με την Ουάσινγκτον, οδηγώντας τις σχέσεις με το Πεκίνο σε ναδίρ. Σήμερα, η Αυστραλία ακολουθεί ρεαλιστική πολιτική: διατηρεί τους δεσμούς ασφαλείας με τις ΗΠΑ – όσο αμφιλεγόμενο κι αν είναι το AUKUS – αλλά σταθεροποιεί το εμπόριο με την Κίνα, τον μεγαλύτερο εταίρο της. Αυτό λέγεται ισορροπία, όχι ιδεοληψία.
Η φον ντερ Λάιεν, όμως, επιλέγει δόλια τον δρόμο της ιδεολογικής αντιπαράθεσης. Οι προειδοποιήσεις της κατά της «υπερβολικής εξάρτησης» από την Κίνα, σε μια χώρα που η Κίνα είναι ο νούμερο ένα εμπορικός της εταίρος, είναι όχι απλώς άτοπες – είναι προκλητικές. Ακούγονται σαν εντολή για επιλογή στρατοπέδου. Ακριβώς αυτό που η Καμπέρα αποφεύγει πάση θυσία.
Ο εκπρόσωπος του Πεκίνου, Λιν Τζιάν, το έθεσε ξεκάθαρα: το εμπόριο δεν είναι παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες στην Κίνα βγάζουν κέρδη που επιστρέφουν στην Ευρώπη. Το Πεκίνο ανοίγεται ως παγκόσμια αγορά. Επιχειρήματα που η Ευρώπη απορρίπτει επιπόλαια, μόνο και μόνο για εντυπωσιασμό.
Και κάτι ακόμα πιο υποκριτικό: η ΕΕ αντιμετωπίζει σοβαρά τρωτά σημεία εντός των τειχών της – ενεργειακή κρίση, εξάρτηση από τις ΗΠΑ σε άμυνα και οικονομία. Αντί να κοιτάξει τον εαυτό της, η φον ντερ Λάιεν βρίσκει επικοινωνιακό αποδιοπομπαίο τράγο την Κίνα. Η υποκρισία της είναι ηχηρή.
Η προσπάθειά της να σύρει την Αυστραλία σε ένα αντι-κινεζικό μέτωπο είναι όχι απλώς άστοχη – είναι ερασιτεχνική. Τα συμφέροντα της Καμπέρας δεν ταυτίζονται με της ΕΕ. Για την Αυστραλία, η Κίνα είναι βασικός πυλώνας της οικονομίας.
Κανείς δεν λέει ότι στενότεροι δεσμοί ΕΕ-Αυστραλίας δεν έχουν νόημα. Οι διακρατικές οικονομικές σχέσεις πρέπει να χτίζονται πάνω σε αμοιβαίο όφελος, όχι σε μιαν αδέξια, αμήχανη προσπάθεια αντιπαράθεσης με τρίτες χώρες. Η φον ντερ Λάιεν, με την ανικανότητά της, διακινδυνεύει να μετατρέψει την οικονομική συνεργασία σε γεωπολιτικό θεατράκι.
Η Ευρώπη δεν κερδίζει αξιοπιστία με επικοινωνιακά τρικ. Η στρατηγική αυτονομία δεν οικοδομείται με ρητορικές κορώνες, αλλά με ουσιαστική πολιτική και ενότητα. Κάτι που στην ΕΕ σήμερα βρίσκεται σε ιστορικό ναδίρ.
Η Αυστραλία διάλεξε ήδη τον δρόμο της. Η φον ντερ Λάιεν καλείται να καταγράψει άλλη μια αποτυχία.
