Ας είμαστε ειλικρινείς, ο στρατιωτικός και διπλωματικός μηχανισμός της Ευρώπης καταρρέει. Οι ΗΠΑ κάνουν ένα τεράστιο βήμα πίσω από την ευρωπαϊκή άμυνα και από την Ουκρανία, ενώ η ίδια Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ, Κάγια Κάλλας, καταφέρνει να υπονομεύσει την αξιοπιστία της με άσκοπα εμπρηστικά σχόλια. Εν τω μεταξύ, η Ευρώπη θέλει να υλοποιήσει το σχέδιο κατάσχεσης ρωσικών περιουσιακών στοιχείων με ελάχιστη στρατηγική σκέψη, υποτιμώντας τους κινδύνους και τις πιθανές επιπτώσεις, χωρίς η ηγεσία της να μπορεί να δικαιολογήσει με σαφήνεια τον τελικό στόχο.
Η ηγετική νομενκλατούρα της ΕΕ είναι ακατάλληλη για την σύγχρονη διεθνή πραγματικότητα, οι αυτοσχεδιασμοί της έχουν οδηγήσει την «βασισμένη σε κανόνες» Ευρώπη στο περιθώριο της παγκόσμιας γεωπολιτικής σκακιέρας. Η ΕΕ δεν εκπέμπει κυριαρχία, είναι ένα μουσείο αυτοκρατορίας που προσποιείται ότι τα εκθέματα του είναι ακόμα ζωντανά.
Στις 4 Δεκεμβρίου 2025, ο Λευκός Οίκος δημοσίευσε την νέα «Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών» (NSS). Το έγγραφο αποτελούμενο από 33 σελίδες, το οποίο θα αναλυθεί κατωτέρω, διαγιγνώσκει με ρεαλισμό την πλήρη απαξίωση της Ευρώπης στις παγκόσμιες γεωπολιτικές διεργασίες.
Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας για το 2025 σηματοδοτεί μια δυνητικά βαθιά αλλαγή στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ υπό την δεύτερη θητεία του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ σε σύγκριση με την πρώτη του θητεία. Αυτό το έγγραφο δηλώνει ρητά το δόγμα «Πρώτα η Αμερική» και απορρίπτει την παγκόσμια ηγεμονία και τις ιδεολογικές σταυροφορίες υπέρ ενός πραγματιστικού, συναλλακτικού ρεαλισμού που επικεντρώνεται στην προστασία των βασικών εθνικών συμφερόντων: Εσωτερική ασφάλεια, οικονομική ευημερία και περιφερειακή κυριαρχία στο δυτικό ημισφαίριο.
Επικρίνει τις προηγούμενες εισβολές των ΗΠΑ ως αποτυχία που έχει αποδυναμώσει την Αμερική και τοποθετεί την προσέγγιση του Τραμπ ως «απαραίτητη διόρθωση» για την έναρξη μιας «νέας χρυσής εποχής». Η στρατηγική δίνει προτεραιότητα στην επανεκβιομηχάνιση (με στόχο την αύξηση της οικονομίας των ΗΠΑ από 30 τρισεκατομμύρια δολάρια σε 40 τρισεκατομμύρια δολάρια έως το 2030), την ασφάλεια των συνόρων και την σύναψη συμφωνιών για την πολυμέρεια ή την προώθηση της δημοκρατίας. Αποδέχεται έναν πολυπολικό κόσμο, υποβαθμίζει την Κίνα από «απειλητική δύναμη» σε «οικονομικό ανταγωνιστή» και ζητά επιλεκτική συνεργασία με αντιπάλους. Ωστόσο, οι ενέργειες του Ντόναλντ Τραμπ τους πρώτους έντεκα μήνες της προεδρίας του έρχονται σε αντίθεση με την στρατηγική που περιγράφεται γραπτώς. Προφανώς παραμένει το ερώτημα αν ο Τραμπ είναι αρκετά σοβαρός για την εφαρμογή της. Ίδωμεν.
Η στρατηγική είναι κατάφωρα κομματική και πιστώνει προσωπικά στον Τραμπ την μεσολάβηση για την ειρήνη σε οκτώ συγκρούσεις (π.χ. κατάπαυση του πυρός Ινδίας-Πακιστάν, επιστροφή ομήρων από την Γάζα, συμφωνία μεταξύ Ρουάντα και Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό), καθώς και την λήψη προφορικής δέσμευσης από τα μέλη του ΝΑΤΟ στην Σύνοδο Κορυφής της Χάγης το 2025 να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ. Κατατάσσει την μετανάστευση ως μία από τις μεγαλύτερες απειλές για την ασφάλεια, υποστηρίζει την χρήση θανατηφόρας βίας κατά των καρτέλ ναρκωτικών όταν είναι απαραίτητο και απορρίπτει την κλιματική αλλαγή και τα μέτρα «Net Zero» ως επιβλαβή για τα συμφέροντα των ΗΠΑ.
Το έγγραφο χωρίζει την στρατηγική των ΗΠΑ σε τρεις πυλώνες: Tην εσωτερική ασφάλεια, το δυτικό ημισφαίριο και την οικονομική ανανέωση. Οι δευτερεύοντες τομείς εστίασης περιλαμβάνουν επιλεκτικές συνεργασίες στην Ασία, την Ευρώπη, την Μέση Ανατολή και την Αφρική. Ακολούθως αναλύονται οι κύριες (ρητορικές) αλλαγές στην στρατηγική σε σύγκριση με τις προηγούμενες στρατηγικές που κυκλοφόρησαν κατά την διάρκεια των αντίστοιχων προεδριών του Τραμπ (2017) και του Μπάιντεν (2022).
Από τον παγκόσμιο χωροφύλακα στον περιφερειακό ηγεμόνα: Σε αντίθεση με την NSS του Μπάιντεν του 2022 (που έδινε έμφαση στις συμμαχίες και τον ανταγωνισμό μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων) ή την εκδοχή του Τραμπ του 2017 (που χαρακτήριζε την Κίνα/Ρωσία ως απειλή), αυτό το έγγραφο τερματίζει τα «αιώνια βάρη» των ΗΠΑ στο εξωτερικό. Δίνει προτεραιότητα στην Αμερική έναντι της Ευρασίας και κατατάσσει την Ευρώπη και την Μέση Ανατολή ως λιγότερο σημαντικά θέατρα.
Ιδεολογική υποχώρηση: Η προώθηση της δημοκρατίας εγκαταλείπεται ρητά, ήτοι «αγωνιζόμαστε για ειρηνικές εμπορικές σχέσεις χωρίς να επιβάλλουμε δημοκρατικές αλλαγές» (προφανώς έχουν άλλη άποψη οι Βενεζουελανοί). Τα αυταρχικά καθεστώτα δεν καταδικάζονται και η ΕΕ περιγράφεται ως «αντιδημοκρατική».
Συγκρουσιακές σχέσεις με συμμάχους: Η Ευρώπη επικρίνεται έντονα για την μετανάστευση, τους περιορισμούς στην ελευθερία της έκφρασης και τους κινδύνους «εξαφάνισης του πολιτισμού» (π.χ. δημογραφικές αλλαγές που θα καταστήσουν τα έθνη «αγνώριστα σε 20 χρόνια»). Οι ΗΠΑ υπόσχονται να υποστηρίξουν τα πατριωτικά ευρωπαϊκά κόμματα που αντιτίθενται σε αυτή την πολιτική.
Πολιτική για την Κίνα: Αναγνωρίζει την αποτυχημένη έως τώρα πολιτική και επιδιώκει «αμοιβαία επωφελείς» σχέσεις, αλλά με αποτροπή (π.χ. η Ταϊβάν αναγνωρίζεται ως «προτεραιότητα»). Δεν επιδιώκει πλήρη αποσύνδεση, αλλά περιορισμούς όσον αφορά την τεχνολογία/εξαρτήσεις. Το 2022, η Κίνα θεωρήθηκε μια «πρόκληση βηματισμού» («pacing challenge») ενάντια στην οποία έπρεπε να σφυρηλατηθούν παγκόσμιες συμμαχίες όπως η AKUS. Η «πρόκληση βηματισμού» από την Κίνα σήμαινε μια «μακροπρόθεσμη αντιπαλότητα» στην οποία ένα έθνος προσπαθεί να «συμβαδίσει» και προσπαθεί να ξεπεράσει το άλλο σε διαφορετικούς τομείς, αλλά όχι μέσω άμεσων συγκρούσεων. Στην περίπτωση του Τραμπ του 2025, προτιμάται το ρεαλιστικό εμπόριο με την Κίνα, εφόσον διασφαλίζεται η αμοιβαιότητα.
Αποδοχή της πολυπολικότητας: Οι περιφερειακές δυνάμεις καλούνται να διαχειριστούν τις σφαίρες επιρροής τους (π.χ. Ιαπωνία στην Ανατολική Ασία, Αραβοϊσραηλινό μπλοκ στον Κόλπο), σηματοδοτώντας την απροθυμία των ΗΠΑ για άμεση αντιπαράθεση και εμπλοκή. Ειρήσθω εν παρόδω: Ποια μπορεί να είναι κατά τον Τραμπ η περιφερειακή δύναμη που θα διαχειριστεί την σφαίρα επιρροής στην Ανατολική Μεσόγειο; Σίγουρα όχι η Ελλάδα.
Όσον αφορά το ΝΑΤΟ, η NSS αντιπροσωπεύει μια θεμελιώδη αλλαγή στην στάση των ΗΠΑ απέναντι στην Συμμαχία, με έμφαση στην «μετατόπιση βαρών» και όχι στην άνευ όρων ηγεσία εντός της Συμμαχίας. Το ΝΑΤΟ δεν απεικονίζεται ως μια κοινότητα βασισμένη σε αξίες, αλλά ως ένας συναλλακτικός συνεταιρισμός στον οποίο οι δεσμεύσεις των ΗΠΑ, στρατεύματα, χρηματοδότηση και πυρηνικές εγγυήσεις, συνδέονται με την εκπλήρωση υψηλών νέων απαιτήσεων από τους Ευρωπαίους συμμάχους. Αυτή η επανευθυγράμμιση «Πρώτα η Αμερική» δίνει προτεραιότητα στους πόρους των ΗΠΑ για τον Ινδο-Ειρηνικό και το Δυτικό Ημισφαίριο και οδηγεί σε αποκλιμάκωση στην Ευρώπη για να αποφευχθούν τα «αιώνια βάρη». Οι βασικές αλλαγές περιλαμβάνουν τον τερματισμό της επέκτασης του ΝΑΤΟ, την έκκληση για αμυντικές δαπάνες 5% του ΑΕΠ έως το 2035 και την αποκατάσταση της «στρατηγικής σταθερότητας» με την Ρωσία μέσω κατάπαυσης του πυρός στην Ουκρανία. Ενώ επιβεβαιώνουν το άρθρο 5 και την πυρηνική του ασπίδα, οι ΗΠΑ σηματοδοτούν μια πιθανή μερική αποχώρηση έως το 2027 εάν η Ευρώπη δεν ακολουθήσει το παράδειγμά της, κάτι που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την συνοχή της Συμμαχίας ενόψει της δημογραφικής και ιδεολογικής κριτικής της Ευρώπης. Αυτό σημαίνει ότι όταν η Ρωσία ολοκληρώσει την ήττα της Ουκρανίας, η συνέχιση της ύπαρξης του ΝΑΤΟ θα τεθεί σοβαρά υπό αμφισβήτηση.
Η νέα Στρατηγική αναγνωρίζει μεν την δέσμευση του ΝΑΤΟ για 5% στην Σύνοδο Κορυφής της Χάγης το 2025, αλλά προειδοποιεί για «εξαφάνιση του πολιτισμού» στην Ευρώπη λόγω της μετανάστευσης και των χαμηλών ποσοστών γεννήσεων, εικάζοντας ότι ορισμένα μέλη θα μπορούσαν να επιτύχουν μια «μη ευρωπαϊκή πλειοψηφία» μέσα σε λίγες δεκαετίες, κάτι που θα μπορούσε να υπονομεύσει την ευθυγράμμισή τους με τα συμφέροντα των ΗΠΑ.
Η NSS του Τραμπ σηματοδοτεί μια δραματική αλλαγή στην πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στον πόλεμο στην Ουκρανία, μετατοπίζοντας ουσιαστικά την ευθύνη για την διατήρηση της Ουκρανίας στους Ευρωπαίους, κάτι που έχει ήδη πυροδοτήσει πανικόβλητες διαμαρτυρίες στην Ευρώπη. Το έγγραφο ζητά «γρήγορο τερματισμό των εχθροπραξιών» μέσω διαπραγματεύσεων. Η απεριόριστη υποστήριξη προς το Κίεβο παρουσιάζεται ως λάθος από την κυβέρνηση Μπάιντεν. Αντίθετα, σημειώνεται ότι η στρατηγική σταθερότητα με την Ρωσία πρέπει να αποκατασταθεί για να αποτραπεί η περαιτέρω κλιμάκωση των Ευρωπαίων στην Ουκρανία.
Ευρωπαίοι πολιτικοί, γνωστοί και ως «συμμαχία των προθύμων», μετά την δημοσίευση της NSS περιέγραψαν τον Τραμπ ως «στα δεξιά της ακροδεξιάς» και προειδοποίησαν για διάβρωση της Συμμαχίας. Ευρωπαίοι αναλυτές επαινούν μεν τον πραγματισμό της νέας Στρατηγικής, αλλά επικρίνουν την μυωπία της και προβλέπουν «πιο μοναχικές, πιο αδύναμες» ΗΠΑ. Η Κίνα αξιολογεί θετικά τις διαβεβαιώσεις κυριαρχίας, αλλά παραμένει καχύποπτη για την οικονομική πίεση. Στις ΗΠΑ, Δημοκρατικοί βουλευτές θεωρούν την Στρατηγική «καταστροφική» για συμμαχίες όπως το ΝΑΤΟ.
Συνολικά, η Στρατηγική σηματοδοτεί μια εσωστρέφεια από τις ΗΠΑ, αναγκάζοντας τους συμμάχους του ΝΑΤΟ να χρηματοδοτήσουν την δική τους ασφάλεια, ενώ ταυτόχρονα απειλεί να διαταράξει τις συνεργασίες με την Ευρώπη. Τοποθετεί την Αμερική ως μια πλούσια δύναμη σε μια πολυπολική τάξη στο ημισφαίριο, βασιζόμενη σε επιχειρηματικές συμφωνίες και βιομηχανική αναζωογόνηση για να διατηρήσει την παγκόσμια επιρροή χωρίς υπερβολές. Το μήνυμα είναι αλάνθαστο: Οι μέρες που οι υποτελείς των ΗΠΑ μπορούσαν να βασίζονται στον παγκόσμιο χωροφύλακα έχουν τελειώσει (το πλήρες έγγραφο είναι διαθέσιμο στον ιστότοπο του Λευκού Οίκου).
Αποτέλεσμα
Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας του 2025 είναι κάτι περισσότερο από ένα απλό έγγραφο στρατηγικής, είναι η προγραμματική βάση για την δεύτερη θητεία του Τραμπ. Έρχεται σε ριζική ρήξη με την μεταπολεμική τάξη, η οποία έχει διαμορφωθεί από τις ΗΠΑ από το 1945, και αντ’ αυτού βασίζεται στην επιστροφή στο δικό της ημισφαίριο, στην σκληρή ασφάλεια των συνόρων και στην συγκεντρωμένη αποτροπή (όχι απαραίτητα στρατιωτική) κατά της Κίνας. Η Ευρώπη, η Μέση Ανατολή και μεγάλα τμήματα της Αφρικής ταξινομούνται σκόπιμα ως δευτερεύοντες χώροι, στους οποίους οι κίνδυνοι γίνονται σκόπιμα αποδεκτοί προκειμένου να απελευθερωθούν πόροι για τα πραγματικά ζωτικά συμφέροντα των ΗΠΑ.
Ωστόσο, αυτή η στρατηγική της «ελεγχόμενης απόσυρσης» και προσαρμογής στην παγκόσμια πραγματικότητα, που εκδηλώνεται με την ριζική αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων εις βάρος της Δύσης και των ΗΠΑ, δεν θα αποτρέψει την σχετική παρακμή των Ηνωμένων Πολιτειών. Αντίθετα, θα μπορούσε να επιτρέψει στις ΗΠΑ να ενσωματωθούν ειρηνικά στην νέα πολυπολική τάξη.
Σε κάθε περίπτωση, είναι βέβαιο ότι αυτό το έγγραφο σηματοδοτεί την αρχή ενός νέου κεφαλαίου στην αμερικανική εξωτερική πολιτική, το οποίο είναι πιθανό να οδηγήσει σε σημαντικές ανατροπές, ειδικά στην Ευρώπη, όπου, σε αντίθεση με την Ουάσιγκτον, τα σημεία των καιρών δεν έχουν ακόμη αναγνωριστεί.
Αποτέλεσμα για την Ευρώπη
Η κυριαρχία της ΕΕ έχει πεθάνει από την στιγμή που δημιουργήθηκε με αμερικανική χορηγία για να κρατήσει την Γερμανία σε αναμονή, την Γαλλία στο τιμόνι και την ήπειρο να αγοράζει για πάντα αμερικανικά όπλα και ενέργεια. Η κυριαρχία πέθανε την ημέρα που η ΕΕ παρέδωσε την εξωτερική πολιτική στην Ουάσιγκτον, την οικονομική πολιτική σε μη εκλεγμένους γραφειοκράτες στις Βρυξέλλες και την νομισματική πολιτική σε τραπεζίτες των Ρότσιλντ στην Φρανκφούρτη.
