O υπούργος Υγείας Γεωργιάδης, συνάντησε εκπροσώπους του τμήματος εμπορικών υποθέσεων της Πρεσβείας των ΗΠΑ και αμερικανικών βιοτεχνολογικών – ιατρικών εταιρειών. Συμμετείχαν στην συνάντηση και οι Υφυπουργοί Υγείας Βαρτζόπουλος και Θεμιστοκλέους καθώς και η Επιτετραμμένη στην Πρεσβεία των ΗΠΑ Maria Olson και η εμπορική ακόλουθος Yuri Arthur.

Η συζήτηση είχε θέμα την συμμετοχή της Ελλάδος σε ένα πρόγραμμα συλλογής πληροφοριών γονιδιωμάτων απο νεογνά, με στόχο την ανάπτυξη ανάπτυξη ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού για γενετικές θεραπείες, καθώς και την συνεργασία με ιδιωτικούς (αμερικανικούς) φορείς έρευνας. Με δυο λόγια η Πρεσβεία θέλει να «πουλήσει αμερικανικές εταιρίες».

Μετά τη συνάντηση, ο υπούργος Γεωργιάδης δήλωσε:

«Υποδεχθήκαμε σήμερα με χαρά στο Υπουργείο Υγείας τους αξιωματούχους της Αμερικανικής Πρεσβείας μαζί με εκπροσώπους αμερικανικών βιοτεχνολογικών και ιατρικών εταιρειών σε μία εξαιρετικά εποικοδομητική συνάντηση εργασίας. Οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις έχουν μακροχρόνιους πολιτικούς, εμπορικούς, οικονομικούς και ιστορικούς θεσμούς και βασίζονται στην κοινή δυτική κληρονομιά και στα κοινά δημοκρατικά ιδεώδη. Σε αυτό το πλαίσιο, η στενή συνεργασία μεταξύ των δύο μερών αντανακλά την σταθερή και συνεχή ενδυνάμωση των σχέσεων μας στον τομέα της Υγείας.Συζητήσαμε για την ανάπτυξη πολιτικών πρωτοβουλιών και ευκαιριών στις γενετικές θεραπείες, την ανταλλαγή τεχνογνωσίας στους τομείς της έρευνας και παροχής υπηρεσιών υγείας ενώ ταυτόχρονα τονίσαμε την σημασία της αναβάθμισης ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού που υλοποιείται αυτήν την περίοδο, με σύγχρονα και καινοτόμα μηχανήματα τα οποία θα προσφέρουν ποιοτικές υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης προς τους πολίτες. Η συνεχής συνεργασία μας στον τομέα της Υγείας αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες των στενών μας διμερών σχέσεων και σε αυτό το πλαίσιο θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε, σταθερά, αποτελεσματικά και ουσιαστικά».

——-

Επι του ζητήματος όμως, υπάρχουν σοβαρές ενστάσεις και αντιδράσεις από την Ελληνική Επιστημονική κοινότητα:

” H Ελληνική Εταιρεία Ιατρικής Γενετικής και η Ελληνική Νεογνολογική Εταιρεία εκφράζουν επιφυλάξεις για το σχέδιο του υπουργείου Υγείας σχετικά με τον γενωμικό έλεγχο 100.000 νεογνών και τη φερόμενη εκχώρηση των δεδομένων σε αμερικανικές ιδιωτικές εταιρείες

Επιφυλάξεις εκφράζουν σε κοινή ανακοίνωση τους, η Ελληνική Εταιρεία Ιατρικής Γενετικής και η Ελληνική Νεογνολογική Εταιρεία για το πρόγραμμα Νεογνικού Γενωμικού Ελέγχου «First Steps» 100.000 νεογνών που θα γεννηθούν στη χώρα μας μέχρι το 2029. Το πρόγραμμα εφαρμόζει τη μέθοδο αλληλούχισης ολόκληρου του ανθρώπινου γονιδιώματος με μία σταγόνα αίματος, που λαμβάνεται από την πτέρνα του νεογνού τις πρώτες μέρες της ζωής του. Αρχικά είχε ανακοινωθεί η συμμετοχή του νοσοκομείου Παπαγεωγίου της Θεσσαλονίκης στο πρόγραμμα, με έμφαση στην ανάλυση περίπου 400 γονιδίων, που σχετίζονται με περισσότερες από 500 γενετικές παθήσεις. Πρόκειται για νοσήματα που είναι δυνητικά θεραπεύσιμα εφόσον διαγνωστούν και αντιμετωπιστούν εγκαίρως.

Αυτό που προκάλεσε, όμως, την ανησυχία των επιστημόνων είναι η δημοσιοποίηση των όρων της προγραμματικής σύμβασης που φέρεται να υπέγραψε το υπουργείο Υγείας με εταιρείες αμερικανικών συμφερόντων που θα υλοποιήσουν το πρόγραμμα. Σύμφωνα με την Εφημερίδα των Συντακτών, στην προγραμματική σύμβαση προβλέπεται μεταξύ άλλων, η εκχώρηση των δεδομένων σε δύο ιδιωτικές εταιρείες, καθώς και ότι τα ερευνητικά δεδομένα που θα προκύψουν, δηλαδή το γονιδιακό προφίλ του ελληνικού πληθυσμού -μέσω του δείγματος των 100.000 νεογνών- θα αποτελεί «αποκλειστική τους ιδιοκτησία». Στη συνέχεια, οι εταιρείες θα διατηρηθούν τα γενωμικά δεδομένα των νεογνών σε βιοτράπεζα.

Ήδη την αντίρρησή του έχει εκφράσει το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού -που κάνει μέχρι σήμερα τον προληπτικό έλεγχο των νεογνών με βιοχημικό τρόπο- αναδεικνύοντας τόσο επιστημονικά όσο και ηθικά ζητήματα. Σημειώνεται ότι το Ινστιτούτο δεν έχει προβεί σε παραχώρηση νεογνικών δειγμάτων στις εν λόγω ιδιωτικές εταιρείες μέχρι στιγμής.

Τώρα, τις ενστάσεις τους καταθέτουν η Ελληνική Εταιρεία Ιατρικής Γενετικής και η Ελληνική Νεογνολογική Εταιρεία, τονίζοντας ότι το εγχείρημα είναι επιστημονικά πρόωρο, ενώ εγείρονται ζητήματα βιοηθικής, διαφάνειας και προστασίας προσωπικών δεδομένων.

Όπως αναφέρουν οι Έλληνες γενετιστές και νεογνολόγοι, το συγκεκριμένο πρόγραμμα θα βασιστεί στην παραχώρηση των νεογνικών δειγμάτων (σε ψευδοανωνυμοποιημένη μορφή) από το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού όπου διενεργείται το εθνικό πρόγραμμα βιοχημικού screening έδω και 50 χρόνια. «Το νεογνικό γενωμικό screening έχει στόχο την έγκαιρη διάγνωση σπάνιων γενετικών νοσημάτων και την άμεση θεραπευτική αντιμετώπιση των πασχόντων νεογνών πριν την εμφάνιση μη αναστρέψιμων επιπλοκών. Πρόκειται για πεδίο ιδιαίτερου επιστημονικού ενδιαφέροντος που εμπίπτει στην Εξατομικευμένη Ιατρική Ακριβείας του μέλλοντος. Παρά το γεγονός ότι η αποδοτικότητα του νεογνικού γενωμικού screening βρίσκεται παγκοσμίως υπό διερεύνηση, το ελληνικό υπουργείο Υγείας αποφάσισε μαζική και άμεση εφαρμογή του στη χώρα μας, παραβλέποντας όλους τους προβληματισμούς που θέτει το ΙΥΠ, ορισμένους εκ των οποίων παραθέτουμε πιο κάτω:

Τα προβλήματα ηθικής και δεοντολογίας που εγείρει η συνέργεια σε ένα τέτοιο εγχείρημα μαζικής κλίμακάς γενωμικού ελέγχου.

Επί του παρόντος δεν υφίσταται έγκυρη πληροφορημένη συναίνεση των γονέων στη διενέργεια τέτοιου είδους διαγνωστικών ελέγχων σε μαζική κιόλας κλίμακα.

Το γενωμικό screening παράγει δεδομένα ένα για το νεογνό και την οικογένεια του που μπορούν να αξιοποιηθούν διαχρονικά και ποικιλοτρόπως (ιατροδικαστική κάλυψη από ασφαλιστικές εταιρείες κ.ο.κ.)

Εγείρονται προβληματισμοί αναφορικά με τη διασφάλιση της προστασίας προσωπικών δεδομένων των νεογνών/οικογενειών και την αποτροπή οιουδήποτε κινδύνου απειλής κατά της τελευταίας είτε για λόγους κακόβουλης υπεξαίρεσης από τρίτο είτε εμπορικής εκμετάλλευσης εμπορίας δεδομένων κ.ο.κ.

Πρέπει να εξασφαλιστεί ότι οι κάρτες Guthrie θα χρησιμοποιηθούν μόνο σύμφωνα με τους κανόνες ιατρικής ηθικής και δεοντολογίας και μόνο με γνώμονα το εθνικό συμφέρον και μόνο προς όφελος των μικρών ασθενών και των οικογενειών χωρίς καμία περίπτωση να αποτελούν αντικείμενα εκμετάλλευσης ή αγοραπωλησίας ή να διατρέξουν κινδύνους διαρροών προσωπικών δεδομένων ευαίσθητου χαρακτήρα».

Προτείνουν η Πολιτεία να λάβει μέτρα για την εφαρμογή της συγκεκριμένης μεθόδου ή οποιασδήποτε άλλης γίνει αποδεκτής διεθνώς ως τεκμηριωμένης επιστημονικής αξίας και κοινωνικής ωφελιμότητας, με φορέα υλοποίησης το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού. Επίσης, η Ελληνική Εταιρεία Ιατρικής Γενετικής και η Ελληνική Νεογνολογική Εταιρεία υποστηρίζουν πως προϋπόθεση είναι να γίνει δημόσια διαβούλευση με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων μερών, όπως το ΙΥΠ, οι σχετικές επιστημονικές ενώσεις και εκπρόσωποι των ασθενών. Τέλος, οι επιστημονικές εταιρείες ζητούν οι γονείς να ενημερώνονται διεξοδικά και αναλυτικά πριν υπογράψουν το έγγραφο ενημέρωση και συναίνεσης, καθώς και να υπάρχει πρόβλεψη για μελλοντική άρση της υπογραφής από τα ίδια τα παιδιά, όταν αυτά ενηλικιωθούν.”

Σχόλιο ΙΣΤΟΣ: Δεν είμαστε αφελείς να περιμένουμε υπάλληλοι να λένε όχι στους κατακτητές αφεντικά τους. Όμως η ιδιότητα του επικεφαλής υπουργείου ή δημόσιας υπηρεσίας, επιφέρει και ευθύνες προς τους ιθαγενείς, κυρίως ηθικές.